Bir kişinin vefatıyla malvarlığı (tereke), kanunda belirlenen mirasçılara geçer. Paylaşımın nasıl yapılacağı; yasal mirasçılık kuralları, varsa vasiyetname veya miras sözleşmesi ile saklı pay hükümlerine göre belirlenir. Bu rehberde miras paylaşımının tüm aşamalarını ele alıyoruz.
Yasal mirasçılar kimlerdir? (Zümre sistemi)
Türk Medeni Kanunu, kan hısımlarını üç zümreye (dereceye) ayırır. Önceki zümrede mirasçı varsa, sonraki zümre mirastan pay alamaz:
- Birinci zümre: Mirasbırakanın altsoyu — çocukları, onlar yoksa torunları. Çocuklar eşit pay alır; ölen bir çocuğun payı kendi çocuklarına geçer.
- İkinci zümre: Anne ve baba; onlar yoksa kardeşler ve kardeşlerin çocukları.
- Üçüncü zümre: Büyükanne ve büyükbaba ile onların altsoyu.
Sağ kalan eş, hangi zümre mirasçı olursa olsun her zaman mirasçıdır; devlet ise hiç mirasçı yoksa son sırada mirasçı olur.
Sağ kalan eşin miras payı
Eşin payı, birlikte mirasçı olduğu zümreye göre değişir:
- Mirasbırakanın çocuklarıyla birlikteyse: mirasın 1/4'ü eşe, kalanı çocuklara.
- Anne-baba (ikinci zümre) ile birlikteyse: mirasın 1/2'si eşe.
- Büyükanne-büyükbaba (üçüncü zümre) ile birlikteyse: mirasın 3/4'ü eşe.
- Hiç kan hısmı yoksa: mirasın tamamı eşe kalır.
Örnek: Vefat eden kişinin eşi ve iki çocuğu varsa; eş 1/4 pay alır, kalan 3/4 iki çocuk arasında eşit (her biri 3/8) paylaşılır.
Saklı pay ve tenkis davası
Mirasbırakan, sağlığında dilediği gibi tasarrufta bulunabilse de, bazı mirasçıların kanunla korunan bir saklı payı vardır ve bu paya dokunulamaz. Saklı pay oranları:
- Altsoy için yasal miras payının 1/2'si,
- Anne ve babanın her biri için yasal miras payının 1/4'ü,
- Sağ kalan eş için, bazı hâllerde yasal miras payının tamamı, bazı hâllerde 3/4'ü.
Vasiyet veya sağlararası kazandırmalarla saklı paya tecavüz edilmişse, saklı paylı mirasçılar tenkis davası açarak bu tasarrufların yasal sınıra indirilmesini isteyebilir.
Vasiyetname ve miras sözleşmesi
Kişi, saklı pay sınırları içinde kalmak kaydıyla malvarlığının bir kısmını vasiyetname veya miras sözleşmesiyle dilediği kişiye bırakabilir. Vasiyetnamenin geçerliliği şekil şartlarına bağlıdır; el yazılı vasiyetnamenin baştan sona vasiyetçinin el yazısıyla yazılıp tarih ve imza taşıması gerekir. Şekle veya ehliyete aykırı vasiyetnameler iptal davasına konu olabilir.
Reddi miras (mirasın reddi)
Miras, mirasbırakanın borçlarıyla birlikte geçer. Terekenin borca batık olması hâlinde, mirası kabul etmek istemeyen mirasçı, ölümü öğrendiği tarihten itibaren 3 ay içinde sulh hukuk mahkemesine yazılı ya da sözlü beyanla başvurarak mirası reddedebilir. Süre geçirilirse miras kabul edilmiş sayılır. Mirasbırakanın ödemeden aczi açıkça belliyse, miras hükmen reddedilmiş kabul edilir.
Mirasçılık belgesi ve terekenin paylaşımı
Mirasçılar, haklarını ispatlamak için sulh hukuk mahkemesinden veya noterden mirasçılık belgesi (veraset ilamı) alır. Terekenin paylaşımı, mirasçıların anlaşmasıyla yapılabilir. Anlaşma sağlanamazsa ortaklığın giderilmesi (izale-i şuyu) davası açılır; mahkeme, malın aynen taksimi mümkün değilse satış yoluyla paylaşımı sağlar.
Miras ve vergi
Miras yoluyla mal edinen kişiler, veraset ve intikal vergisi beyannamesi vermekle yükümlüdür. Beyan süreleri ve istisna tutarları mevzuatla belirlenir; süreçte hem hukuki hem mali yönü birlikte değerlendirmek hak ve zaman kaybını önler.
Profesyonel hukuki destek
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz; her uyuşmazlık kendine özgü koşullar içerir ve mevzuat zaman içinde değişebilir. Hak kaybı yaşamamak ve sürecinizi doğru yönetmek için Avrasya Hukuk Bürosu'na danışmanızı öneririz. Av. Kasım Ergün ve deneyimli ekibi, dava ve danışmanlık süreçlerinde yanınızda. Bakırköy ofisimizden randevu almak için İletişim sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.
