Anlaşmalı Boşanma

Anlaşmalı boşanma, eşlerin evliliği sona erdirme iradesinde ve boşanmanın mali sonuçlarıyla çocuklara ilişkin düzenlemelerde uzlaştığı durumlarda başvurulan yoldur. Anlaşmalı boşanma avukatı ile çalışmanın asıl değeri, duruşmadan çok o güne kadar yapılan hazırlıktadır: protokolün eksiksiz ve uygulanabilir yazılması, ileride yeni bir davaya yol açmayacak biçimde nafaka, velayet ve mal paylaşımı konularının açıkça düzenlenmesi.

Bu yol çekişmeli davaya göre çok daha kısa sürer; ancak kısa olması basit olduğu anlamına gelmez. Duruşmada imzalanan protokol, eşler için bağlayıcı bir yol haritasına dönüşür ve sonradan değiştirilmesi her zaman kolay değildir.

Anlaşmalı boşanmanın yasal şartları

Anlaşmalı boşanma Türk Medeni Kanunu'nun 166. maddesinin üçüncü fıkrasında düzenlenir. Hâkimin bu fıkraya göre boşanmaya karar verebilmesi için şu koşulların birlikte bulunması gerekir:

• Evliliğin en az bir yıl sürmüş olması,
• Eşlerin mahkemeye birlikte başvurması ya da bir eşin açtığı davayı diğer eşin kabul etmesi,
• Hâkimin tarafları bizzat dinleyerek iradelerinin serbestçe açıklandığı kanaatine varması,
• Boşanmanın mali sonuçları ve çocukların durumu hakkında taraflarca kabul edilen düzenlemenin hâkim tarafından uygun bulunması.

Bir yıllık süre dolmadan açılan davada, taraflar anlaşmış olsa bile bu fıkraya göre karar verilemez. Bu durumda dava ancak çekişmeli boşanma sebeplerine dayanılarak yürütülebilir. Eşlerden birinin duruşmaya gelmemesi veya duruşmada beyanını geri alması da anlaşmalı boşanmanın gerçekleşmesini engeller.

Boşanma protokolünde neler yer almalı?

Protokol, anlaşmalı boşanmanın omurgasıdır. Kanun hâkime, tarafların ve çocukların menfaatlerini gözeterek düzenlemede gerekli gördüğü değişiklikleri yapma yetkisi tanır; bu değişiklikleri taraflar kabul ederse boşanmaya karar verilir. Protokolde genellikle şu başlıklar düzenlenir:

• Velayet ve kişisel ilişki: Çocuğun hangi ebeveynde kalacağı, diğer ebeveynle hangi gün ve saatlerde, bayram ve tatillerde nasıl görüşeceği.
• İştirak nafakası: Çocuğun bakım ve eğitim giderlerine katılım tutarı, ödeme günü ve yıllık artış esası.
• Yoksulluk nafakası: Talep edilip edilmediği, ediliyorsa miktarı ve artış yöntemi.
• Maddi ve manevi tazminat: Karşılıklı talep bulunup bulunmadığı.
• Mal paylaşımı: Konut, araç, banka hesapları, ziynet eşyası ve ev eşyalarının akıbeti.

Belirsiz ifadeler, örneğin yalnızca uygun zamanlarda görüşme yapılacağı gibi kalıplar, uygulamada anlaşmazlık doğurur. Mal paylaşımının protokolde hiç düzenlenmemesi ya da talepten açıkça vazgeçilmeden bırakılması, ileride ayrı bir mal rejimi tasfiyesi davasının konusu olabilir. Bu konuda boşanmada mal paylaşımı yazımız genel bir çerçeve sunar.

Süreç adım adım

1. Ön görüşme ve bilgi toplama: Evlilik tarihi, çocuklar, gelir durumu ve malvarlığı kalemleri belirlenir.
2. Protokolün hazırlanması: Taslak her iki eşle paylaşılır, üzerinde mutabakat sağlandıktan sonra imzalanır.
3. Dava dilekçesinin sunulması: Dilekçe ve imzalı protokol aile mahkemesine verilir; harç ve gider avansı yatırılır.
4. Duruşma: Eşler hâkim karşısında bizzat dinlenir; boşanma iradesi ve protokol maddeleri teyit edilir.
5. Gerekçeli karar ve kesinleşme: Karar tebliğ edilir; kanun yoluna başvurulmazsa ya da başvurudan feragat edilirse kesinleşir ve nüfus kayıtlarına işlenir.

Hazırlanması gereken belgeler

Dava dilekçesine ek olarak her iki eşin imzasını taşıyan protokol, eşlerin kimlik bilgileri ve vekâletname bulunmalıdır. Nafaka ve mal paylaşımı maddelerinin gerçekçi kurulabilmesi için gelir belgeleri, tapu ve araç ruhsatı kayıtları, kredi ve borç dökümleri ile çocuğun okul ve sağlık giderlerine ilişkin bilgiler önceden toplanmalıdır. Bu belgeler mahkemeye her durumda sunulmasa da protokol maddelerinin dayanağını oluşturur ve hâkimin düzenlemeyi uygun bulup bulmayacağını değerlendirmesini kolaylaştırır. Eksik bilgiyle yazılan bir protokol, duruşmada değişiklik ihtiyacı doğurarak süreci uzatabilir.

Görevli ve yetkili mahkeme

Boşanma davalarında görevli mahkeme aile mahkemesidir; aile mahkemesi kurulmayan yerlerde dava asliye hukuk mahkemesinde, aile mahkemesi sıfatıyla görülür. Yetkili mahkeme ise eşlerden birinin yerleşim yeri veya eşlerin davadan önce son altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesidir. Eşlerin farklı şehirlerde yaşadığı durumlarda hangi adliyede dava açılacağı, duruşmaya katılım kolaylığı açısından baştan planlanmalıdır.

Kesinleşme, kanun yolu ve sonrası

Anlaşmalı boşanma kararına karşı istinaf yoluna başvuru süresi, kararın tebliğinden itibaren iki haftadır. Taraflar duruşmada veya sonradan kanun yolundan feragat ederek kesinleşmeyi hızlandırabilir. Kesinleşmenin ardından kadın eş için Türk Medeni Kanunu'nda öngörülen bekleme süresi gündeme gelir; bu süre doğumla sona erer ve mahkemeden kaldırılması istenebilir.

Kesinleşmiş protokolde yer alan nafaka ve kişisel ilişki düzenlemeleri, şartlar değiştiğinde yeni bir davayla güncellenebilir. Buna karşılık protokolde açıkça vazgeçilen tazminat ve mal talepleri, kural olarak sonradan yeniden ileri sürülemez. Bu nedenle imzadan önce her maddenin sonuçlarının anlaşılması önemlidir.

Dikkat edilmesi gereken noktalar

• Duruşma gününe kadar taraflardan biri fikrini değiştirebilir; bu ihtimal göz önünde tutularak hareket edilmelidir.
• Nafaka tutarı belirlenirken artış esası mutlaka yazılmalıdır; aksi hâlde güncelleme için ayrıca dava gerekebilir.
• Tapulu taşınmazların devri protokolde kararlaştırılsa da tapuda ayrıca işlem yapılması gerekir.
• Çocuğun üstün yararına aykırı görülen düzenlemeleri hâkim kabul etmeyebilir.

Her dosya kendine özgüdür; eşlerin gelir durumu, çocukların yaşı ve malvarlığının niteliği protokolün içeriğini doğrudan etkiler. Somut durum ayrıca değerlendirilmelidir. Anlaşmaya varılamayan konular varsa çekişmeli boşanma seçeneği de birlikte ele alınmalıdır.

Büromuzun desteği

Bakırköy'deki büromuzda, protokolün taraf menfaatlerini dengeli biçimde yansıtacak şekilde hazırlanmasından duruşmaya hazırlığa ve kesinleşme sonrası nüfus ve tapu işlemlerine kadar süreci takip ediyoruz. Amacımız, boşanmanın ardından yeni uyuşmazlıklara yer bırakmayan açık bir düzenleme ortaya koymaktır.