İş sözleşmenizin işveren tarafından sonlandırılması, çoğu çalışanın düşündüğünden daha fazla hak doğurur. Ancak bu hakların doğup doğmayacağı; feshin türüne, çalışma sürenize ve iş yerinin büyüklüğüne göre değişir. Bu rehberde işten çıkarılan bir çalışanın talep edebileceği tüm hakları, şartlarıyla birlikte tek tek ele alıyoruz.
Önce feshin türünü belirleyin
Haklarınızın kapsamı, işverenin feshi hangi gerekçeyle yaptığına bağlıdır:
- Haklı nedenle fesih: İşverenin, İş Kanunu'nun 25. maddesindeki ağır sebeplere (örneğin işçinin doğruluk ve bağlılığa aykırı davranışı) dayanarak yaptığı fesihtir. Bu durumda kıdem tazminatı ödenmez.
- Geçerli nedenle fesih: İşçinin yetersizliği, davranışları veya işletmenin gereklerinden kaynaklanan, ama ağır olmayan sebeplerdir. Kıdem ve ihbar tazminatı ödenir.
- Geçersiz (usulsüz) fesih: Hiçbir geçerli sebep gösterilmeden ya da usule aykırı yapılan fesihtir. Bu durumda işe iade hakkı gündeme gelir.
Feshin gerçek sebebini ve usulünü değerlendirmek çoğu zaman uzmanlık gerektirir; bu nedenle fesih bildirimini (varsa tutanakları) saklamanız önemlidir.
Kıdem tazminatı
Kıdem tazminatı, işten çıkarılan çalışanın en önemli hakkıdır. Hak kazanmak için:
- Aynı işverene ait iş yerinde en az 1 yıl çalışmış olmanız,
- İş sözleşmesinin, işçinin haklı feshi dışında bir nedenle (işverence fesih, haklı nedenle işçi feshi, emeklilik, askerlik, kadınlarda evlilik gibi) sona ermesi gerekir.
Tutar, çalıştığınız her tam yıl için 30 günlük brüt ücret üzerinden hesaplanır. Bir yıldan artan süreler de oranlanarak eklenir. Hesaplamada yalnızca çıplak ücret değil; düzenli ödenen yol, yemek, ikramiye gibi giydirilmiş brüt ücret esas alınır. Kıdem tazminatının devletçe belirlenen bir tavanı vardır ve her yıl güncellenir.
İhbar tazminatı
Belirsiz süreli iş sözleşmelerinde taraflar, sözleşmeyi feshetmeden önce karşı tarafa önceden bildirimde bulunmak zorundadır. İşveren bu ihbar süresine uymadan sizi işten çıkarırsa, ihbar tazminatı ödemekle yükümlüdür. Süreler kıdeme göre şöyledir:
- 6 aydan az kıdem: 2 hafta
- 6 ay – 1,5 yıl: 4 hafta
- 1,5 – 3 yıl: 6 hafta
- 3 yıldan fazla: 8 hafta
İhbar süresine karşılık gelen ücret tutarı tazminat olarak ödenir. Not: İşçi haklı nedenle derhal fesih yaptığında ihbar tazminatı talep edemez.
İşe iade davası
İş güvencesi kapsamındaysanız, geçersiz bir fesihle karşılaştığınızda eski işinize dönmeyi talep edebilirsiniz. Şartlar:
- İş yerinde en az 30 işçi çalışması,
- Sizin en az 6 aylık kıdeminizin bulunması,
- Belirsiz süreli sözleşmeyle çalışıyor olmanız ve feshin geçerli bir sebebe dayanmaması.
Fesih bildiriminin tebliğinden itibaren 1 ay içinde arabulucuya başvurmak zorunludur; anlaşma sağlanmazsa aynı süre içinde iş mahkemesinde dava açılır. Mahkeme feshi geçersiz sayarsa, işveren sizi 1 ay içinde işe başlatmazsa 4 ila 8 aylık ücretiniz tutarında işe başlatmama tazminatı ve ayrıca boşta geçen süre için en çok 4 aya kadar ücret ve haklarınız ödenir.
Sıklıkla unutulan diğer alacaklar
İşten ayrılırken tazminatların yanında şu alacaklarınızı da talep edebilirsiniz:
- Kullanılmayan yıllık izin ücreti: Hak edip kullanmadığınız izinler, son ücret üzerinden ödenir.
- Fazla mesai ücretleri: Haftalık 45 saati aşan çalışmalar %50 zamlı ödenir.
- Hafta tatili, ulusal bayram ve genel tatil (UBGT) ücretleri.
- Ödenmemiş maaş, prim ve ikramiyeler.
İşsizlik maaşı
Kendi kusurunuz olmadan işsiz kaldıysanız İŞKUR'dan işsizlik ödeneği alabilirsiniz. Bunun için son 120 gün kesintisiz hizmet akdine tabi olmak ve son 3 yılda en az 600 gün işsizlik sigortası primi ödemiş olmak gerekir. Başvuru, fesihten itibaren 30 gün içinde yapılmalıdır.
Süreç nasıl işler? Arabuluculuk ve zamanaşımı
İşçi-işveren arasındaki tazminat ve işçilik alacaklarına ilişkin uyuşmazlıklarda, dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur. Arabuluculukta anlaşma sağlanamazsa iş mahkemesinde dava açılır. Kıdem ve ihbar tazminatı ile yıllık izin alacaklarında zamanaşımı süresi kural olarak 5 yıldır. Delillerin (bordrolar, mesai kayıtları, banka hesap hareketleri, tanık beyanları) zamanında toplanması davanın sonucu açısından belirleyicidir.
Profesyonel hukuki destek
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz; her uyuşmazlık kendine özgü koşullar içerir ve mevzuat zaman içinde değişebilir. Hak kaybı yaşamamak ve sürecinizi doğru yönetmek için Avrasya Hukuk Bürosu'na danışmanızı öneririz. Av. Kasım Ergün ve deneyimli ekibi, dava ve danışmanlık süreçlerinde yanınızda. Bakırköy ofisimizden randevu almak için İletişim sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.
