Yabancılar için Çalışma İzni

Türkiye'de bağımlı veya bağımsız olarak çalışmak isteyen yabancıların, kanunda öngörülen istisnalar dışında, çalışmaya başlamadan önce çalışma izni alması gerekir. Yabancı çalışma izni, 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu çerçevesinde Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından verilir. İzin almadan çalışmak hem yabancı hem de işveren için idari yaptırımlara, yabancı açısından ise ikamet hakkının kaybı ve sınır dışı etme riskine yol açabilir.

Bu sayfada çalışma izni türlerini, başvuru ve uzatma sürecini, gerekli belgeleri, işverenin yükümlülüklerini ve ret kararına karşı izlenecek yolları açıklıyoruz. İkamet ve vatandaşlık gibi diğer başlıklar için Göç ve Yabancılar Hukuku sayfamıza bakabilirsiniz.

Çalışma İzni Türleri

• Süreli çalışma izni: Belirli bir işverene bağlı olarak verilir. 6735 sayılı Kanun m.10'a göre ilk başvuruda en fazla bir yıl süreyle verilebilir; aynı işverene bağlı olarak ilk uzatmada en fazla iki yıl, sonraki uzatmalarda en fazla üç yıl süreyle uzatılabilir.
• Süresiz çalışma izni: Uzun dönem ikamet izni veya en az sekiz yıl kanuni çalışma izni bulunan yabancılara verilebilir. Şartları taşımak mutlak hak sağlamaz; süresiz çalışma izni sahibi, kanunda sayılan bazı istisnalar dışında Türk vatandaşlarına tanınan haklardan yararlanır.
• Bağımsız çalışma izni: Kendi adına ve hesabına mesleki hizmet sunacak yabancılara, eğitim düzeyi, mesleki deneyim ve istihdama katkı gibi kriterler dikkate alınarak verilebilir.
• Turkuaz Kart: Eğitim düzeyi, mesleki deneyim, bilim ve teknolojiye katkı veya yatırım gibi ölçütler bakımından nitelikli kabul edilen yabancılara verilir. Kanuna göre ilk üç yıl geçiş süresidir; ayrıca kart sahibi yabancının eşi ve bakmakla yükümlü olduğu çocuklarına ikamet izni yerine geçen bir belge verilir.

Başvuru Nasıl Yapılır?

Çalışma izni başvurusu yabancının bulunduğu yere göre iki şekilde yapılır:

1. Yurt dışından başvuru: Yabancı, vatandaşı olduğu veya yasal olarak bulunduğu ülkedeki Türk dış temsilciliğine başvurur. İşveren ise aynı dönemde Bakanlığa elektronik ortamda başvurarak gerekli belgeleri yükler. İzin verilirse yabancı, çalışma amaçlı vize ile Türkiye'ye giriş yapar.
2. Yurt içinden başvuru: Türkiye'de geçerli bir ikamet iznine sahip yabancı adına başvuru, işveren tarafından doğrudan Bakanlığa elektronik ortamda yapılır. Kısa süreli bazı ikamet türlerinde yurt içinden başvuru mümkün olmayabilir; bu nedenle mevcut ikamet izninin türü önceden kontrol edilmelidir.

Başvuru, Bakanlık tarafından uluslararası işgücü politikası çerçevesinde belirlenen kriterlere göre değerlendirilir. İşyerinin ölçeği, sermayesi, Türk vatandaşı istihdamı ve yabancının yapacağı işin niteliği gibi unsurlar karar üzerinde etkilidir. Bu kriterler zaman zaman güncellendiği için başvurudan önce güncel düzenlemenin kontrol edilmesi önemlidir.

Gerekli Belgeler

Belgeler başvuru türüne ve mesleğe göre değişmekle birlikte, genellikle şunlar istenir:

• Geçerli pasaport ve fotoğraf
• İşveren ile yabancı arasında imzalanmış iş sözleşmesi veya iş teklifi
• İşverene ait ticaret sicil, vergi ve faaliyet belgeleri ile son döneme ait mali tablolar
• Yabancının diploma veya mesleki yeterlilik belgeleri; bazı mesleklerde denklik ya da ön izin
• Yurt içinden başvuruda geçerli ikamet izni

Yabancı dilde düzenlenen belgelerin onaylı tercümeleri ve gerektiğinde apostil veya konsolosluk onayı da hazırlanmalıdır. Eksik veya çelişkili belgeler, ret kararlarının en sık nedenleri arasındadır.

Çalışma İzni ve İkamet İlişkisi

6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu m.27'ye göre geçerli çalışma izni, ikamet izni yerine geçer. Bu nedenle çalışma izni alan yabancının ayrıca ikamet izni almasına gerek kalmaz. Ancak çalışma izninin sona ermesi veya iptali, ikamet hakkını da doğrudan etkiler. İş ilişkisi sona eren yabancının, Türkiye'de kalmaya devam edecekse farklı bir ikamet türüne başvurması gerekebilir. İkamet başvurusunun reddi hâlinde izlenecek yollar için ikamet izni reddedilirse ne yapılır yazımızı inceleyebilirsiniz.

Uzatma, İptal ve İşverenin Yükümlülükleri

6735 sayılı Kanun m.7'ye göre uzatma başvurusu, izin süresinin dolmasına altmış gün kalmasından itibaren ve her durumda süre dolmadan yapılmalıdır; süre dolduktan sonra yapılan uzatma başvuruları reddedilir. İşveren ise yabancının çalışmaya başlamasını, çalışmanın sona ermesini ve iznin iptalini gerektiren hâlleri m.22 uyarınca on beş gün içinde Bakanlığa bildirmekle yükümlüdür. Yabancının izinde belirtilen işveren dışında veya farklı bir işte çalıştırılması da izinsiz çalışma sayılabilir.

İzinsiz çalışan yabancıya ve izinsiz yabancı çalıştıran işverene idari para cezası uygulanır; ceza tutarları her yıl yeniden belirlenir. İzinsiz çalıştığı tespit edilen yabancı hakkında ayrıca YUKK m.54 kapsamında sınır dışı etme kararı gündeme gelebilir. Bu durumda süreler çok kısa olduğundan sınır dışı etme kararına itiraz sürecinin hızla başlatılması gerekir.

Ret Kararına İtiraz ve Dava

Çalışma izni başvurusunun reddi veya iznin iptali hâlinde, 6735 sayılı Kanun m.21 uyarınca karara karşı tebliğden itibaren otuz gün içinde Bakanlığa itiraz edilebilir. İtirazın da reddedilmesi durumunda idari yargı yoluna başvurularak iptal davası açılabilir. Ret gerekçesinin dikkatle incelenmesi, eksikliğin giderilerek yeni başvuru mu yapılacağı yoksa itiraz ve dava yoluna mı gidileceğinin belirlenmesi açısından önemlidir.

İtiraz ve dava aşamasında, idarenin ret gerekçesinin dosyadaki belgelerle örtüşüp örtüşmediği, başvurunun değerlendirilmesinde uygulanan kriterlerin somut olaya doğru uygulanıp uygulanmadığı ve eşitlik ilkesine aykırı bir işlem yapılıp yapılmadığı incelenir. Dava açılmış olması, kendiliğinden çalışma hakkı vermez; dava sürecinde yabancının hukuki statüsünü koruyacak geçerli bir ikamet izninin bulunup bulunmadığı da ayrıca kontrol edilmelidir. Gerekli hâllerde yürütmenin durdurulması talebi de değerlendirilebilir.

Büromuzun Desteği

Yabancı çalışanlar ve işverenler için çalışma izni başvurularının hazırlanması, uzatma takibi, ret kararlarına itiraz ve idare mahkemesinde iptal davası süreçlerinde destek veriyoruz. Her dosya kendine özgüdür; yabancının statüsü, işverenin durumu ve güncel mevzuat birlikte değerlendirilmelidir.