Maddi ve Manevi Tazminat Davası

Bir kişinin hukuka aykırı davranışı başka birine zarar verdiğinde, hukuk düzeni zarar göreni korumasız bırakmaz. Bir trafik kazası, tıbbi bir hata, bir köpek saldırısı, internet üzerinden yapılan hakaret ya da komşunun inşaatından kaynaklanan hasar, ilk bakışta birbirinden çok farklı olaylardır; ancak hepsinde ortak soru aynıdır: zarar kim tarafından ve ne ölçüde karşılanacak? Maddi manevi tazminat davası, bu sorunun mahkeme önünde cevaplandığı davadır.

Maddi tazminat, kişinin malvarlığında meydana gelen eksilmeyi; manevi tazminat ise yaşanan acı, üzüntü ve kişilik hakkı ihlalinin bir ölçüde giderilmesini amaçlar. Her dosya kendine özgüdür; somut durum delillerle birlikte ayrıca değerlendirilmelidir.

Tazminat sorumluluğunun şartları

Türk Borçlar Kanunu'na göre kusurlu ve hukuka aykırı bir fiille başkasına zarar veren, bu zararı gidermekle yükümlüdür. Haksız fiil sorumluluğunun doğması için kural olarak dört unsurun bir arada bulunması gerekir:

1. Hukuka aykırı bir fiil: Kanunun koruduğu bir hakkın veya menfaatin ihlali.
2. Zarar: Malvarlığında ya da kişilik değerlerinde meydana gelen eksilme.
3. Kusur: Kasıt veya ihmal; ancak bazı durumlarda kusur aranmaz.
4. İlliyet bağı: Zararın, fiilin uygun ve doğal sonucu olması.

Kanun bazı hallerde kusur şartını aramaz. Adam çalıştıranın, hayvan bulunduranın, bina ve yapı eseri malikinin sorumluluğu ile tehlike sorumluluğu bu tür hallerdendir. Örneğin motorlu araç işletenin sorumluluğu Karayolları Trafik Kanunu'nda ayrıca düzenlenmiştir. Zararı ve zarar verenin kusurunu ispat yükü kural olarak zarar görene aittir.

Sözleşmeye aykırılıktan doğan tazminat

Zarar her zaman bir haksız fiilden doğmaz. Taraflar arasında bir sözleşme varsa ve borçlu borcunu hiç ya da gereği gibi ifa etmezse, kusursuz olduğunu ispat etmedikçe alacaklının bundan doğan zararını gidermekle yükümlüdür. Bu sorumlulukta ispat yükünün yönü haksız fiilden farklıdır ve zamanaşımı süresi de değişir. Hangi sorumluluk türüne dayanılacağı, davanın stratejisini doğrudan belirler; sözleşmeden doğan para alacakları için alacak davası sayfamız da yol gösterici olabilir.

Talep edilebilecek zarar kalemleri

Maddi tazminat

• Bedensel zarar: Tedavi giderleri, kazanç kaybı, çalışma gücünün azalmasından veya yitirilmesinden doğan kayıplar ve ekonomik geleceğin sarsılması.
• Ölüm halinde: Cenaze giderleri, ölüm hemen gerçekleşmemişse tedavi giderleri ve çalışma gücünün kaybından doğan zararlar ile ölenin desteğinden yoksun kalanların zararı.
• Eşya zararı: Araç hasarı, değer kaybı, kullanım kaybı ve onarım giderleri.

Manevi tazminat

Bedensel bütünlüğü zedelenen kişiye veya ölüm ya da ağır bedensel zarar halinde yakınlarına, olayın özelliklerine göre uygun bir miktar paranın manevi tazminat olarak ödenmesine karar verilebilir. Kişilik hakkı saldırıya uğrayan, örneğin onuru, şerefi veya özel hayatı ihlal edilen kişi de manevi tazminat isteyebilir. Manevi tazminatın miktarını hakim; olayın ağırlığını, tarafların ekonomik ve sosyal durumunu ve kusur derecesini dikkate alarak belirler. Bu tutar bir zenginleşme aracı değil, duyulan acının hafifletilmesine yönelik bir karşılıktır. Bu nedenle talep edilen miktarın, benzer olaylarda verilen kararlar ve dosyanın özellikleri dikkate alınarak gerçekçi biçimde belirlenmesi önerilir.

Tazminattan indirim yapılabilecek haller

Hakim, tazminatın kapsamını belirlerken bazı hallerde indirim yapabilir. Zarar görenin zararın doğmasına veya artmasına katkıda bulunması, yani müterafik kusuru bunların başında gelir. Zarar verenin hafif kusurlu olması ve tazminatın onu yoksulluğa düşürecek olması da hakkaniyet gereği indirim sebebi olabilir. Sigorta veya SGK tarafından yapılan ödemeler ise mükerrer ödemeyi önlemek amacıyla hesapta dikkate alınır.

Zamanaşımı süreleri

Haksız fiilden doğan tazminat istemleri, zarar görenin zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrendiği tarihten başlayarak iki yılın ve her halde fiilin işlendiği tarihten başlayarak on yılın geçmesiyle zamanaşımına uğrar. Tazminat, ceza kanunlarının daha uzun bir zamanaşımı öngördüğü cezayı gerektiren bir fiilden doğmuşsa, bu daha uzun süre uygulanır. Sözleşmeye aykırılıktan doğan tazminat taleplerinde ise kural olarak on yıllık genel zamanaşımı geçerlidir.

Görevli mahkeme ve dava süreci

Haksız fiilden doğan tazminat davalarında genel görevli mahkeme asliye hukuk mahkemesidir. Bununla birlikte, iş kazasından doğan davalar iş mahkemesinde, tüketici işlemlerinden doğanlar tüketici mahkemesinde, idarenin eylem veya işlemlerinden doğan zararlar ise idari yargıda tam yargı davası yoluyla ileri sürülür. Dava, davalının yerleşim yerinde veya haksız fiilin işlendiği ya da zararın meydana geldiği yer mahkemesinde açılabilir.

Yargılama genellikle şu aşamalarla ilerler:

1. Olayın, zararın ve sorumlu kişilerin belirlenmesi; delillerin ve sağlık kayıtlarının toplanması.
2. Gerekiyorsa sigorta şirketine veya ilgili kuruma dava öncesi başvuru yapılması.
3. Dava dilekçesinin, maddi zararın kesin hesaplanamadığı hallerde belirsiz alacak davası olarak hazırlanması.
4. Kusur, maluliyet ve tazminat hesabı için bilirkişi incelemesi; raporlara itiraz.
5. Kararın ardından istinaf ve temyiz aşamalarının takibi ile ilamın icrası.

Destekten yoksun kalma ve sürekli iş göremezlik gibi kalemler, ölenin veya zarar görenin yaşı, geliri ve bakiye ömrü dikkate alınarak aktüerya hesabıyla belirlenir. Bu nedenle gelir belgelerinin eksiksiz sunulması hesap sonucunu doğrudan etkiler.

Trafik kazalarında, zorunlu mali sorumluluk sigortasına karşı dava açmadan önce sigorta şirketine yazılı başvuru yapılması gerekir. Bu konuyu trafik kazası tazminatı yazımızda ayrıntılı olarak ele aldık.

Büromuzun desteği

Büromuz; olayın hukuki niteliğinin belirlenmesi, delillerin ve sağlık kayıtlarının toplanması, sigorta başvuruları, kusur ve hesap bilirkişi raporlarına itiraz ile yargılamanın takibi aşamalarında zarar gören veya tazminat talebiyle karşılaşan taraf adına çalışır.