Hizmet Tespit Davası

Uzun yıllar çalıştığı halde emeklilik başvurusunda prim gün sayısının eksik çıktığını gören pek çok kişi, çalışmalarının bir kısmının SGK'ya hiç bildirilmediğini ya da asgari ücret üzerinden bildirildiğini o an öğrenir. Hizmet tespit davası, işverence Sosyal Güvenlik Kurumu'na bildirilmeyen veya eksik bildirilen çalışmaların mahkeme kararıyla tespit edilmesini ve sigortalının hizmet kayıtlarına işlenmesini sağlayan davadır.

Dava, yalnızca geçmişe dönük bir düzeltme değildir; emeklilik tarihini, bağlanacak aylığın miktarını ve kıdem tazminatı gibi işçilik alacaklarının hesabını doğrudan etkiler. Bu nedenle sürenin kaçırılmaması ve delillerin dava öncesinde dikkatle toplanması büyük önem taşır.

Hizmet tespit davası hangi durumlarda açılır?

• Hiç bildirilmeyen çalışma: İşçinin işe giriş bildirgesi verilmeden, tamamen kayıt dışı çalıştırılması.
• Eksik gün bildirimi: Ay boyunca çalışıldığı halde daha az gün bildirilmesi veya bazı ayların atlanması.
• Geç giriş, erken çıkış: İşe başlangıç tarihinin gerçekte olduğundan sonra, işten ayrılış tarihinin ise önce gösterilmesi.
• Ücretin eksik bildirilmesi: Gerçek ücret yerine daha düşük bir tutarın prime esas kazanç olarak bildirilmesi. Bu durumda açılan davaya uygulamada prime esas kazanç tespiti veya ücret tespiti davası da denir.

Çalışmanın gerçekten bir iş sözleşmesine dayanması, yani işçinin işverene bağlı olarak ve ücret karşılığı çalışmış olması gerekir. Aile içi yardımlaşma veya ortaklık ilişkisi gibi durumlar, hizmet tespiti bakımından ayrıca tartışılır.

Beş yıllık hak düşürücü süre

5510 sayılı Kanun'a göre, Kuruma bildirilmeyen çalışmaların tespiti için dava, hizmetin geçtiği yılın sonundan başlayarak beş yıl içinde açılmalıdır. Örneğin bir yıl içinde geçen sigortasız çalışma için süre, o yılın 31 Aralık tarihinden itibaren işlemeye başlar. Bu süre hak düşürücü niteliktedir; geçtikten sonra dava açılırsa mahkeme talebin esasına girmeden davayı reddeder.

Bununla birlikte, işe giriş bildirgesi veya dönem bordrosu gibi belgelerle çalışma Kuruma kısmen bildirilmişse ya da çalışma Kurum denetim elemanlarınca tespit edilmişse, Yargıtay uygulamasına göre Kurumca öğrenilen ve kesintisiz devam eden çalışmalar bakımından beş yıllık süre aranmaz. Hangi hallerin bu istisnaya girdiği, Yargıtay içtihatlarıyla şekillenmiş teknik bir konudur. Her dosya kendine özgüdür; sürenin işleyip işlemediği somut kayıtlar üzerinden ayrıca değerlendirilmelidir.

Sürenin hesabında çalışmanın kesintisiz olup olmadığı belirleyicidir. Yargıtay uygulamasında aynı işyerinde kesintisiz sürdürülen bir çalışmada süre, kural olarak kesintisiz çalışmanın sona erdiği yılın sonundan başlatılır. Çalışma aralıklıysa ya da işyerinden yapılan kısmi bildirimler kesintili çalışma izlenimi veriyorsa, her dönem için süre ayrı ayrı değerlendirilir; bu durumda daha eski dönemlere ait çalışmalar süre dolduğu için tespit edilemeyebilir. Bu nedenle e-Devlet hizmet dökümünde bir eksiklik fark edildiği anda dönem dönem değerlendirme yapılması gerekir.

Davada hangi deliller kullanılır?

Hizmet tespit davaları kamu düzenine ilişkindir; mahkeme tarafların sunduklarıyla yetinmeyip delilleri kendiliğinden araştırır. Yine de sürecin sağlıklı ilerlemesi için davacının elindeki bilgi ve belgeleri eksiksiz sunması gerekir:

• Banka hesap dökümleri, maaş ödemelerini gösteren havale kayıtları,
• İşyerine giriş kartları, puantaj, vardiya çizelgeleri ve iş yazışmaları,
• İşyerinde aynı dönemde çalışan ve kaydı bulunan bordro tanıkları,
• Komşu işyerlerinde çalışanlar veya işyeri sahipleri gibi çalışmayı bilen tarafsız tanıklar,
• Fotoğraflar, mesajlaşmalar, işveren adına imzalanmış belgeler.

Mahkeme ayrıca işyerinin o dönemde gerçekten faaliyette olup olmadığını SGK kayıtları, vergi kayıtları ve meslek odası kayıtlarıyla araştırır. Tanık beyanlarının bu resmi kayıtlarla uyumlu olması, kararın yönünü belirleyen başlıca unsurdur.

Dava süreci adım adım

1. Hizmet dökümünün incelenmesi: e-Devlet üzerinden alınan SGK hizmet dökümü ile gerçek çalışma süresi karşılaştırılır.
2. Delil ve tanıkların belirlenmesi: Çalışmayı ispatlayacak belgeler ve tanıklar tespit edilir.
3. Davanın açılması: Dava iş mahkemesinde işverene karşı açılır; Sosyal Güvenlik Kurumu da davada yer alır.
4. Araştırma ve tanık dinlenmesi: Mahkeme kurum kayıtlarını getirtir, tanıkları dinler, gerekirse zabıta araştırması yaptırır.
5. Kararın kesinleşmesi ve SGK'ya işlenmesi: Kesinleşen karar SGK'ya gönderilir ve hizmetler sigortalının kaydına eklenir.

Hizmet tespiti davaları, işçilik alacağı davalarından farklı olarak zorunlu arabuluculuk kapsamında değildir; doğrudan iş mahkemesinde açılabilir. Dava iş mahkemesinde, iş mahkemesi bulunmayan yerlerde ise iş mahkemesi sıfatıyla asliye hukuk mahkemesinde görülür.

Davayı kazanmanın sonuçları

Tespit edilen hizmetler, sigortalılık başlangıç tarihini ve toplam prim gün sayısını değiştirebilir; bu da emeklilik yaşı ve aylık hesabında önemli farklar doğurabilir. Eksik bildirilen primler ise işverenden tahsil edilir. Gerçek ücretin tespit edilmesi, ileride açılacak kıdem tazminatı ve diğer alacak davalarında da önemli bir dayanak oluşturur. Mahkeme kararıyla tespit edilen ancak zamanında ödenmemiş primler ve bunlara bağlı gecikme zamları için Kurum, işverene yönelik tahsil işlemlerini ayrıca yürütür; bu yükümlülük kural olarak sigortalıya yüklenmez. Karar kesinleştikten sonra hizmet dökümünün yeniden kontrol edilmesi ve kaydın doğru işlendiğinin teyit edilmesi de sürecin bir parçasıdır. Konuyla bağlantılı alacaklar için işçi alacakları davası sayfamıza ve kıdem tazminatı hesaplama aracımıza bakabilirsiniz.

Dikkat edilmesi gereken noktalar

• Hizmet dökümünüzü işten ayrıldıktan sonra değil, çalışırken de düzenli kontrol edin.
• Maaşın elden ödenmesi ispatı zorlaştırır; ödemeleri belgeleyen her kaydı saklayın.
• Yalnızca yakın akraba tanıklarına dayanmak yerine bordro tanıklarına ulaşmaya çalışın.
• İşyeri devredilmiş veya kapanmışsa, devralan işveren ve şirket kayıtları ayrıca incelenmelidir.

Büromuzun desteği

Büromuz, hizmet dökümünün incelenmesinden tanıkların belirlenmesine, SGK kayıtlarının araştırılmasından kararın Kuruma işlenmesine kadar sürecin her aşamasını takip eder. Tespit davasının, aynı çalışmaya ilişkin işçilik alacakları ile birlikte planlanması da değerlendirilir.