İşe İade Davası

İş sözleşmesi işveren tarafından feshedilen bir çalışan için ilk akla gelen soru çoğu zaman tazminattır; oysa kanun belirli şartları taşıyan işçiye bundan daha güçlü bir imkân tanır: işine geri dönmeyi talep etmek. İşe iade davası, geçerli bir sebebe dayanmayan feshin geçersizliğinin tespit edilmesi ve işçinin işine iadesi amacıyla açılan davadır. Bu korumaya hukukta iş güvencesi denir ve 4857 sayılı İş Kanunu'nun 18 ila 21. maddelerinde düzenlenmiştir.

İşe iade süreci, iş hukukundaki en kısa sürelere tabi yollardan biridir. Fesih bildirimini aldıktan sonra birkaç hafta içinde doğru adımın atılmaması, haklı bir talebin bile esasına girilmeden reddedilmesine yol açabilir. Bu nedenle aşağıdaki bilgiler genel bir çerçeve sunar; her dosya kendine özgüdür ve somut durum ayrıca değerlendirilmelidir.

İş güvencesinden kimler yararlanır?

Her işçi işe iade davası açamaz. Kanun, korumayı belirli şartlara bağlamıştır. Bu şartların fesih tarihinde birlikte bulunması gerekir:

• İşyerinde otuz veya daha fazla işçi çalışıyor olmalıdır; işverenin aynı işkolundaki birden fazla işyeri varsa toplam işçi sayısı esas alınır.
• İşçinin en az altı aylık kıdemi bulunmalıdır.
• İş sözleşmesi belirsiz süreli olmalıdır; belirli süreli sözleşmelerde kural olarak bu yol kullanılamaz.
• İşçi, işletmenin bütününü yöneten işveren vekili veya işçiyi işe alma ve işten çıkarma yetkisine sahip işveren vekili konumunda olmamalıdır.

Uygulamada en çok tartışılan konular, işçi sayısının hesabı, art arda yapılan belirli süreli sözleşmelerin gerçekte belirsiz süreli sayılıp sayılmayacağı ve unvanı yönetici olan çalışanın gerçekten işveren vekili yetkisine sahip olup olmadığıdır. Bu sorular unvana değil, fiili duruma göre cevaplanır.

Geçerli fesih sebebi ne demektir?

İş güvencesi kapsamındaki işçinin sözleşmesini feshetmek isteyen işveren, feshi işçinin yeterliliğinden, davranışlarından ya da işletme, işyeri veya işin gereklerinden kaynaklanan geçerli bir sebebe dayandırmak zorundadır. Sendika üyeliği, şikâyet başvurusu, hamilelik, ırk, cinsiyet, din veya siyasi görüş gibi nedenler ise kanunda açıkça geçerli sebep sayılmamıştır.

Fesih bildirimi yazılı yapılmalı ve fesih sebebi açık ve kesin biçimde gösterilmelidir. İşçinin davranışı veya verimi ile ilgili bir sebebe dayanan fesihten önce, kural olarak işçinin savunmasının alınması gerekir. Usule aykırı yapılan bir fesih, sebep gerçek olsa bile geçersiz sayılabilir. Kanun ayrıca ispat yükünü işverene yüklemiştir: feshin geçerli bir sebebe dayandığını kanıtlamak işverenin görevidir. İşçi, feshin bildirilen sebepten farklı bir nedene dayandığını iddia ediyorsa bu iddiasını ispatlamakla yükümlüdür.

Süreç adım adım: arabuluculuktan iş mahkemesine

1. Fesih bildiriminin incelenmesi: Fesih yazısı, savunma tutanakları, bordrolar ve SGK hizmet dökümü bir araya getirilir; iş güvencesi şartlarının bulunup bulunmadığı tespit edilir.
2. Arabulucuya başvuru: İşe iade talebinde dava açmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır. Başvuru, fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde yapılmalıdır.
3. Arabuluculuk görüşmeleri: Arabulucu, kural olarak görevlendirmeden itibaren üç hafta içinde süreci sonuçlandırır; bu süre zorunlu hallerde en fazla bir hafta uzatılabilir.
4. Dava açılması: Anlaşma sağlanamazsa, son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde iş mahkemesinde dava açılır.
5. Yargılama: Tanıklar dinlenir, işyeri kayıtları ve gerekirse bilirkişi incelemesi değerlendirilir. Kanun bu davaların ivedilikle sonuçlandırılmasını öngörür.

Bu süreler hak düşürücü niteliktedir; yani kaçırıldığında hak kural olarak kaybedilir ve mahkeme bu durumu kendiliğinden dikkate alır.

Arabuluculuk aşaması çoğu zaman bir formalite gibi görülse de uyuşmazlığın önemli bir kısmı bu aşamada çözülür. Görüşmelerde işçinin işe dönmeyi gerçekten isteyip istemediği, işverenin işe başlatma yerine ödemeye razı olacağı tutar ve diğer işçilik alacaklarının da anlaşmaya dahil edilip edilmeyeceği konuşulur. Bu nedenle arabulucu masasına gitmeden önce olası taleplerin ve dava açılması halinde ortaya çıkabilecek tablonun gerçekçi biçimde hesaplanmış olması, tarafların bilinçli karar vermesini kolaylaştırır.

Görevli ve yetkili mahkeme

İşe iade davaları iş mahkemelerinde görülür. İş mahkemesi bulunmayan yerlerde davaya asliye hukuk mahkemesi iş mahkemesi sıfatıyla bakar. Dava, davalı işverenin yerleşim yerinde veya işin ya da işlemin yapıldığı yer mahkemesinde açılabilir. Bakırköy Adliyesi'nde de iş mahkemeleri bu davalara bakmaktadır.

Davanın kazanılması halinde ne olur?

Mahkeme feshin geçersizliğine karar verirse işçi, kesinleşen kararın kendisine tebliğinden itibaren on iş günü içinde işverene başvurarak işe başlamak istediğini bildirmelidir. Bu başvuru yapılmazsa yapılan fesih geçerli bir feshin sonuçlarını doğurur. İşçinin başvurusu üzerine işveren, bir ay içinde işçiyi işe başlatmak zorundadır.

• İşveren işçiyi işe başlatmazsa, işçiye en az dört aylık ve en çok sekiz aylık ücreti tutarında iş güvencesi tazminatı ödenir.
• Kararın kesinleşmesine kadar çalıştırılmadığı süre için işçiye en çok dört aya kadar doğmuş bulunan ücret ve diğer hakları ödenir.
• İşe başlatılmayan işçinin koşulları varsa kıdem ve ihbar tazminatı talepleri de gündeme gelir.

Arabuluculuk aşamasında işçinin işe başlatılması konusunda anlaşılırsa kanun; işe başlatma tarihinin, boşta geçen süre ücreti ve diğer hakların parasal miktarının ve işe başlatılmama halinde ödenecek tazminat tutarının belirlenmesini zorunlu tutar. Bu unsurlar belirlenmezse anlaşma sağlanamamış sayılır. İşçi kararlaştırılan tarihte işe başlamazsa fesih geçerli hale gelir.

İşçilerin sık yaptığı hatalar

• İşverenin hazırladığı ibraname veya istifa dilekçesini, içeriğini anlamadan imzalamak.
• Önce tazminat davası açıp işe iade süresini kaçırmak.
• Fesih tarihini yanlış hesaplayarak bir aylık süreyi aşmak.
• İşe iade kararından sonra on iş günlük başvuru süresini geçirmek.

İşe iade talebinin yanında kıdem, ihbar ve diğer alacakların da ayrıca değerlendirilmesi gerekebilir; bu konuda işçi alacakları davası sayfamıza ve işten çıkarılınca haklarınız yazımıza göz atabilirsiniz.

Büromuzun desteği

Büromuz, fesih bildiriminin incelenmesinden arabuluculuk görüşmelerine, iş mahkemesindeki yargılamadan kararın ardından yapılacak işe başlama başvurusuna kadar süreci işçi ya da işveren adına takip eder. İşverenler için ise feshin usulüne uygun hazırlanması ve savunma alma süreçleri hakkında önleyici danışmanlık sağlanır.