Ortaklar Arası Uyuşmazlıklar

Birlikte kurulan bir şirkette ortakların yolları zamanla ayrışabilir. Kâr payının dağıtılmaması, azınlıktaki ortağın şirket bilgilerine ulaşamaması, genel kurulun usulsüz toplanması ya da yöneticinin şirketi zarara uğratması gibi durumlar, şirket ortakları arasındaki uyuşmazlık başlığı altında en sık karşılaşılan sorunlardır. Bu uyuşmazlıklar yalnızca ortakları değil, şirketin ticari itibarını ve çalışanlarını da etkiler.

Türk Ticaret Kanunu, ortakların haklarını korumak için birbirinden farklı dava ve başvuru yolları öngörür. Hangi yolun seçileceği; şirketin türüne, ortağın pay oranına, sorunun niteliğine ve sürelere göre değişir. Aşağıda bu yolları anonim ve limited şirket ayrımını da gözeterek özetliyoruz.

Uygulamada sık görülen uyuşmazlık türleri

• Şirket kâr ettiği hâlde kâr payı dağıtılmaması veya kârın sürekli yedeklere ayrılması,
• Azınlık ortağın defter ve belgelere erişiminin engellenmesi,
• Genel kurulun usulüne uygun çağrı yapılmadan toplanması veya kanuna aykırı kararlar alınması,
• Yönetim kurulu üyelerinin ya da müdürün şirket varlıklarını kendi lehine kullanması,
• Ortaklardan birinin şirketle rekabet eden bir iş yürütmesi,
• Eşit paylı şirketlerde karar alınamaması ve şirketin fiilen kilitlenmesi,
• Ortaklıktan ayrılmak isteyen ortağın pay bedeli konusunda anlaşılamaması.

Bilgi alma ve inceleme hakkı

Pek çok uyuşmazlık, ortağın şirketin gerçek mali durumunu bilmemesiyle başlar. Anonim şirkette pay sahibi, genel kurulda yönetim kurulundan şirketin işleri hakkında bilgi isteyebilir. Bilgi alma veya inceleme istemi cevapsız bırakılan, haksız olarak reddedilen ya da ertelenen pay sahibi, reddi izleyen on gün içinde şirket merkezinin bulunduğu yer asliye ticaret mahkemesine başvurabilir. Limited şirkette ortakların bilgi alma ve inceleme hakkı daha geniştir ve müdürlerden şirketin tüm işleri hakkında bilgi istenebilir.

Bu başvuru, ileride açılabilecek iptal veya sorumluluk davası için delil toplamanın da ilk adımı olabilir. Anonim şirkette ayrıca belirli şartlarla özel denetim istenmesi mümkündür.

Genel kurul kararlarının iptali ve butlanı

Kanuna, ana sözleşmeye veya dürüstlük kuralına aykırı genel kurul kararları aleyhine, karar tarihinden itibaren üç ay içinde iptal davası açılabilir. Toplantıda hazır bulunup karara olumsuz oy veren ve muhalefetini tutanağa geçirten pay sahibi bu davayı açabilir; toplantıya katılmayan pay sahibi ise çağrının usulüne göre yapılmadığını veya karara etki eden başka bir usulsüzlüğü ileri sürebilir. Bu nedenle genel kurulda muhalefet şerhinin tutanağa yazdırılması pratikte çok önemlidir.

Pay sahibinin vazgeçilmez haklarını ortadan kaldıran veya şirketin temel yapısını bozan kararlar ise batıl sayılır; butlanın tespiti belirli bir süreye bağlı değildir. Dava sürerken mahkemeden kararın yürütülmesinin geri bırakılması da istenebilir. Limited şirket genel kurul kararları bakımından da kural olarak aynı hükümler uygulanır.

Yönetim kurulu üyelerinin ve müdürlerin sorumluluğu

Kanundan veya ana sözleşmeden doğan yükümlülüklerini kusurlarıyla ihlal eden yönetim kurulu üyeleri, şirkete, pay sahiplerine ve şirket alacaklılarına karşı verdikleri zarardan sorumludur. Limited şirkette müdürler için de benzer bir sorumluluk rejimi geçerlidir. Sorumluluk davası, zararın ve sorumlunun öğrenildiği tarihten itibaren iki yıl, her hâlde zarara yol açan fiilden itibaren beş yıl içinde zamanaşımına uğrar.

Bu davalarda en önemli konu ispattır: hangi işlemin şirkete ne kadar zarar verdiği genellikle ticari defterler, banka kayıtları ve bilirkişi incelemesiyle ortaya konur.

Ortaklıktan çıkma, çıkarılma ve şirketin feshi

Limited şirkette

Her ortak, haklı sebeplerin varlığında şirketten çıkmak için dava açabilir. Şirket de ana sözleşmede öngörülen sebeplerle genel kurul kararıyla veya haklı sebeple mahkemeden isteyerek bir ortağı şirketten çıkarabilir. Çıkan ya da çıkarılan ortak, kural olarak esas sermaye payının gerçek değerine karşılık gelen ayrılma akçesine hak kazanır.

Anonim şirkette

Anonim şirkette ortaklıktan çıkma hakkı kanunda genel olarak tanınmamıştır. Ancak haklı sebeplerin varlığında, sermayenin en az onda birini (halka açık şirketlerde yirmide birini) temsil eden pay sahipleri mahkemeden şirketin feshini isteyebilir. Mahkeme fesih yerine, davacı pay sahiplerinin paylarının gerçek değeri ödenerek şirketten çıkarılmalarına veya duruma uygun başka bir çözüme karar verebilir.

Görevli mahkeme ve arabuluculuk

Şirketler hukukundan doğan davalar ticari dava niteliğindedir ve kural olarak şirket merkezinin bulunduğu yer asliye ticaret mahkemesinde görülür. İptal davaları için kanun açıkça şirket merkezinin bulunduğu yer mahkemesini gösterdiğinden, davanın doğru yerde açılmasına özen gösterilmelidir. Ticari davalarda konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat talepleri için dava açmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır. Genel kurul kararının iptali gibi para alacağı içermeyen davalar bu zorunluluğun dışında kalsa da, tarafların ihtiyari arabuluculuğa başvurması her zaman mümkündür. Ortaklar arasındaki parasal talepler, örneğin yöneticiden tazminat istenmesi, ticari alacak davalarına benzer bir ön süreçten geçer.

Uyuşmazlığı büyütmeden yönetmek

Ortaklar arası davalar çoğu zaman uzun sürer ve şirketin günlük işleyişini zorlaştırır. Bu nedenle dava açmadan önce pay devri, pay bedelinin belirlenmesi, yönetimin yeniden yapılandırılması veya bir ortağın kontrollü şekilde ayrılması gibi müzakere seçenekleri ciddiyetle değerlendirilmelidir. Müzakere başarısız olursa sürelerin kaçırılmamış olması ve delillerin önceden toplanmış olması, dava aşamasında elinizi güçlendirir. Özellikle aile şirketlerinde kişisel ilişkilerin de gerildiği düşünülürse, yazışmalarda ölçülü ve belgeye dayalı bir dil korunmalıdır. Her ortaklık ilişkisi kendine özgüdür; hangi yolun izleneceği somut durum ayrıca değerlendirilerek belirlenmelidir.

Büromuz, anonim ve limited şirket ortaklarına genel kurul süreçleri, iptal ve sorumluluk davaları ile ortaklıktan ayrılma müzakerelerinde destek vermektedir. Uyuşmazlığın önlenmesi açısından kuruluş belgelerinin önemi için şirket kuruluşu ve ana sözleşme sayfamıza bakabilirsiniz.