İtirazın İptali Davası

İlamsız icra takibinde borçlu ödeme emrine itiraz ettiğinde takip kendiliğinden durur. Alacaklının takibi kaldığı yerden sürdürebilmesi için başvurabileceği en kapsamlı yol itirazın iptali davasıdır. Bu davada mahkeme, alacağın gerçekten var olup olmadığını genel hükümlere göre inceler ve itirazın haksız olduğu sonucuna varırsa itirazı iptal ederek takibin devamına karar verir.

Bu sayfada itirazın iptali davasının şartlarını, süresini, görevli mahkemeyi, arabuluculuk zorunluluğunu ve icra inkâr tazminatını açıklıyoruz. İcra takibinin başlangıç aşaması ve ödeme emrine itiraz hakkında daha geniş bilgi için icra takibi ve ödeme emrine itiraz yazımıza göz atabilirsiniz.

İtirazın iptali davası ne zaman açılır?

Bu dava, yalnızca ilamsız (genel haciz yoluyla) takiplerde ve borçlunun ödeme emrine süresinde itiraz etmesi hâlinde gündeme gelir. Kambiyo senetlerine dayalı takiplerde itiraz icra mahkemesine yapıldığı için farklı bir sistem uygulanır. Davanın açılabilmesi için şu koşulların birlikte bulunması gerekir:

• Alacaklı tarafından başlatılmış ve devam eden bir ilamsız icra takibi bulunmalı,
• Borçlu, ödeme emrine süresi içinde itiraz etmiş olmalı,
• İtiraz, alacaklıya tebliğ edilmiş olmalı,
• Dava, itirazın tebliğinden itibaren kanuni süre içinde açılmalıdır.

Borçlu yalnızca borcun bir kısmına itiraz etmişse, itiraz edilmeyen kısım için takip devam eder; dava itiraz edilen kısım üzerinden açılır. İtirazın iptali davası takiple bağlantılı olduğundan, takip talebinde istenmemiş bir alacak kalemi bu davada ileri sürülemez; dava, takipte istenen ve itiraz edilen tutarla sınırlıdır. Takip talebinin baştan doğru ve eksiksiz hazırlanması bu yüzden sonraki dava açısından da belirleyicidir.

Bir yıllık hak düşürücü süre

Alacaklı, itirazın kendisine tebliğinden itibaren bir yıl içinde itirazın iptali davası açabilir. Bu süre hak düşürücü niteliktedir; geçirildiğinde aynı takip için itirazın iptali davası açılamaz ve mahkeme bunu kendiliğinden dikkate alır. Süre kaçırılsa bile alacak hakkı tamamen ortadan kalkmaz; zamanaşımı dolmamışsa genel hükümlere göre alacak davası açılabilir. Ancak bu durumda takibin sağladığı avantajlar ve icra inkâr tazminatı imkânı kaybedilir.

Uyuşmazlık dava şartı arabuluculuk kapsamındaysa, arabulucuya başvurulmasından son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar geçen sürede hak düşürücü süreler işlemez. Yine de sürenin son günlerine bırakmamak, olası usul sorunlarına karşı en güvenli yoldur.

Arabuluculuk zorunlu mu?

İtirazın iptali davası, takibe konu alacağın niteliğine göre arabuluculuk şartına tabi olabilir. Örneğin ticari bir para alacağı, işçilik alacağı veya tüketici uyuşmazlığına (tüketici hakem heyetinin görevine giren uyuşmazlıklar hariç) dayanan takiplerde dava açmadan önce arabulucuya başvurulması dava şartıdır. Ticari davalar bakımından TTK m.5/A, 2023’te yapılan değişiklikle itirazın iptali davalarını açıkça bu kapsama almıştır. Kira ilişkisinden doğan alacaklar gibi bazı uyuşmazlıklar da son yıllarda dava şartı arabuluculuk kapsamına alınmıştır. Kapsam zaman içinde genişlediği için, takibin dayandığı ilişki ve dava tarihi itibarıyla yürürlükteki düzenleme dikkatle kontrol edilmelidir. Arabulucuya gitmeden açılan dava, usulden reddedilebilir.

Görevli ve yetkili mahkeme

İtirazın iptali davası icra mahkemesinde değil, alacağın niteliğine göre görevli olan genel mahkemede açılır:

• Ticari alacaklar için asliye ticaret mahkemesi,
• İşçi ve işveren arasındaki alacaklar için iş mahkemesi,
• Tüketici işlemlerinden doğan alacaklar için tüketici mahkemesi,
• Kira alacakları için sulh hukuk mahkemesi,
• Diğer alacaklar için kural olarak asliye hukuk mahkemesi.

Yetkili mahkeme genel hükümlere göre belirlenir; davalı borçlunun yerleşim yeri ve sözleşmenin ifa yeri en sık başvurulan seçeneklerdir. Takip yetkisiz bir icra dairesinde başlatılmış ve borçlu bu yönde de itiraz etmişse, yetki konusu davada ayrıca ele alınır. Bu nedenle takip talebi hazırlanırken icra dairesinin doğru seçilmesi, ileride açılacak dava açısından da önemlidir.

İcra inkâr tazminatı

Mahkeme borçlunun itirazını haksız bulursa, alacaklının talebi üzerine borçlu aleyhine, hükmolunan alacak tutarının yüzde yirmisinden az olmamak üzere icra inkâr tazminatına hükmedilir. Tazminata hükmedilebilmesi için alacağın likit olması, yani borçlu tarafından belirlenebilir nitelikte olması gerekir. Alacak miktarı ancak yargılama sonunda bilirkişi incelemesiyle ortaya çıkabiliyorsa, mahkeme tazminat talebini reddedebilir.

Aynı kural tersine de işler: dava reddedilir ve alacaklının takipte haksız ve kötü niyetli olduğu anlaşılırsa, borçlunun talebi üzerine alacaklı aleyhine yüzde yirmiden az olmamak üzere kötü niyet tazminatına hükmedilebilir. Bu nedenle takip başlatmadan önce alacağın belgelerle güçlü biçimde desteklendiğinden emin olunmalıdır.

İtirazın kaldırılmasından farkı

Alacaklının elinde imzası ikrar edilmiş adi senet veya resmî bir belge gibi kanunda sayılan nitelikte bir belge varsa, genel mahkemede dava açmak yerine icra mahkemesinden itirazın kaldırılmasını da isteyebilir. Bu talep itirazın tebliğinden itibaren altı ay içinde yapılmalıdır. İtirazın kaldırılması daha hızlı sonuçlanabilen bir yoldur; ancak icra mahkemesi yalnızca belgeye dayalı sınırlı bir inceleme yapar ve verdiği karar alacağın varlığı konusunda kesin hüküm oluşturmaz. Belgesi tartışmalı veya hesaplaşma gerektiren alacaklarda itirazın iptali davası daha uygun olur. İcra takip yollarının genel çerçevesi için İcra ve İflas Hukuku sayfamıza bakabilirsiniz.

Dava süreci ve büromuzun desteği

1. Takip dosyası, itiraz dilekçesi ve tebliğ tarihleri incelenerek süre hesabı yapılır.
2. Gerekiyorsa arabuluculuk süreci başlatılır ve görüşmeler yürütülür.
3. Fatura, sözleşme, cari hesap, yazışma ve ticari defter gibi deliller toplanarak dava dilekçesi hazırlanır.
4. Yargılamada bilirkişi incelemesi takip edilir, karşı tarafın savunmalarına cevap verilir.
5. Davanın kabulü hâlinde takip kaldığı yerden devam ettirilir.

Alacaklı veya borçlu tarafta bu sürecin her aşamasında hukuki destek veriyoruz. Her takip dosyası kendine özgüdür; sürelerin ve delillerin durumu somut olarak ayrıca değerlendirilmelidir.