İş Kazası Tazminatı

Bir iş kazası, çalışanın sağlığını, gelirini ve çoğu zaman bütün aile düzenini etkiler. Kanun, işverene işçinin sağlığını ve güvenliğini koruma yükümlülüğü yüklemiş; bu yükümlülüğün ihlali sonucu doğan zararların giderilmesini de güvence altına almıştır. İş kazası tazminatı, kazada yaralanan işçinin ya da kazada hayatını kaybeden işçinin geride kalan yakınlarının uğradığı maddi ve manevi zararların karşılanması için talep edilen tazminattır.

Bu davalarda sonucu belirleyen başlıca unsurlar, olayın hukuken iş kazası sayılıp sayılmadığı, tarafların kusur oranları ve işçinin meslekte kazanma gücündeki kayıp oranıdır. Her dosya kendine özgüdür; somut durum, kaza tutanakları ve sağlık kayıtları ışığında ayrıca değerlendirilmelidir.

Hangi olaylar iş kazası sayılır?

5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu, iş kazasını yalnızca işyerinde yaşanan olaylarla sınırlamaz. Sigortalının bedenen veya ruhen engelli hale gelmesine yol açan ve aşağıdaki durumlardan birinde meydana gelen olaylar iş kazası kabul edilir:

• Sigortalının işyerinde bulunduğu sırada,
• İşveren tarafından yürütülen iş nedeniyle veya görevli olarak işyeri dışına gönderildiğinde,
• Emzirme izni verilen kadın sigortalının çocuğuna süt vermek için ayrılan zamanlarda,
• Sigortalıların işverence sağlanan bir taşıtla işin yapıldığı yere gidiş gelişi sırasında.

Bu nedenle servis aracında yaşanan bir trafik kazası veya görev için gidilen başka bir yerde yaşanan olay da iş kazası niteliği taşıyabilir. Meslek hastalığı ise işin niteliğinden doğan, tekrarlanan bir sebeple ortaya çıkan hastalıktır ve ayrı kurallara tabidir.

İşverenin sorumluluğu ve kusur incelemesi

6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, işverene işle ilgili sağlık ve güvenliği sağlama yükümlülüğü getirir: risk değerlendirmesi yapmak, gerekli eğitimleri vermek, kişisel koruyucu donanım sağlamak ve kullanımını denetlemek bu yükümlülüğün parçalarıdır. Türk Borçlar Kanunu da işverenin, işyerinde iş sağlığı ve güvenliğinin sağlanması için gerekli her türlü önlemi almakla yükümlü olduğunu düzenler.

Tazminat davasında mahkeme, genellikle iş güvenliği alanında bilirkişi incelemesi yaptırarak işverenin, işçinin ve varsa üçüncü kişilerin kusur oranlarını belirler. İşçinin kendi kusuru tazminatı ortadan kaldırmaz; ancak hesaplanan tazminattan kusuru oranında indirim yapılmasına yol açabilir.

Talep edilebilecek tazminat kalemleri

Yaralanma halinde

• Sürekli iş göremezlik tazminatı: Maluliyet nedeniyle çalışma gücünde meydana gelen kalıcı kaybın karşılığıdır.
• Geçici iş göremezlik zararı: İyileşme süresince uğranılan gelir kaybıdır.
• Tedavi giderleri ve ekonomik geleceğin sarsılmasından doğan kayıplar.
• Manevi tazminat: Yaşanan acı, elem ve üzüntünün kısmen giderilmesi amacıyla hükmedilir.

Ölüm halinde

• Destekten yoksun kalma tazminatı: Ölen işçinin desteğinden yoksun kalan eş, çocuk, anne-baba gibi kişilerin zararıdır.
• Cenaze giderleri ve yakınlar için manevi tazminat.

Hesaplamada SGK tarafından bağlanan gelirin peşin sermaye değeri gibi sigorta ödemeleri, mükerrer ödemeyi önlemek amacıyla tazminattan düşülür. Bu nedenle SGK sürecinin de dava ile birlikte takip edilmesi gerekir.

SGK bildirimi ve maluliyet oranının tespiti

İşveren, iş kazasını kazadan sonraki üç iş günü içinde SGK'ya bildirmekle yükümlüdür. Bildirimin yapılmaması veya olayın iş kazası olarak kabul edilmemesi halinde, iş kazasının tespiti için ayrıca dava açılması gerekebilir. Meslekte kazanma gücü kaybı oranı, sağlık kurulu raporlarına dayanılarak belirlenir; rapora itiraz yolları da bulunmaktadır. Maluliyet oranı tazminat hesabının temelini oluşturduğu için bu aşamanın özenle yürütülmesi önemlidir.

Meslek hastalığında ise durum daha karmaşıktır. Hastalığın işin niteliğinden kaynaklandığının tespiti, işyeri ortam ölçümleri, çalışma geçmişi ve sağlık kurulu değerlendirmeleriyle yapılır. Hastalık belirtileri işten ayrıldıktan sonra ortaya çıkmış olsa bile, kanunda öngörülen koşullar altında meslek hastalığı kabul edilebilir. Bu nedenle uzun süre gürültülü, tozlu veya kimyasal madde içeren ortamlarda çalışmış kişilerin sağlık sorunlarını iş geçmişleriyle birlikte değerlendirmesi önemlidir.

Dava süreci, görevli mahkeme ve zamanaşımı

1. Kaza tutanakları, tanık bilgileri, sağlık raporları ve SGK kayıtlarının toplanması.
2. Varsa ceza soruşturması dosyasının ve iş müfettişi raporunun incelenmesi.
3. İş mahkemesinde maddi ve manevi tazminat davasının açılması.
4. Kusur ve hesap bilirkişi raporlarının alınması, itirazların yapılması.
5. Kararın ardından istinaf ve temyiz aşamalarının takibi.

İş kazası ve meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat davaları, işçi alacaklarından farklı olarak zorunlu arabuluculuk kapsamı dışındadır; dava doğrudan iş mahkemesinde açılabilir. İşverenin sorumluluğu iş sözleşmesine dayandığından, Yargıtay uygulamasında bu taleplerde on yıllık genel zamanaşımı süresi esas alınır. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, bedensel zararın zamanla gelişim gösterdiği durumlarda sürenin, zararın kesin olarak belli olduğu, örneğin maluliyet oranının kesinleştiği tarihten başlayacağını kabul etmektedir. Yine de başlangıç tarihi olaya özgü koşullara göre değişebileceğinden süre hesabı mutlaka dosya bazında yapılmalıdır.

Kazada ölüm veya yaralanma meydana gelmişse, olay aynı zamanda taksirle öldürme veya taksirle yaralama suçu yönünden ceza soruşturmasına konu olur. Ceza mahkemesinin kusur değerlendirmesi hukuk hâkimini bağlamasa da ceza dosyası önemli bir delil kaynağıdır.

Kazadan hemen sonra dikkat edilmesi gerekenler

• Kazanın oluş şeklini bilen iş arkadaşlarının isim ve iletişim bilgilerini kaydedin.
• Tüm hastane kayıtlarını, epikriz ve raporları saklayın.
• İşveren tarafından hazırlanan kaza tutanağını, içeriğini okumadan imzalamayın.
• Tazminat karşılığı sunulan ödemeleri kabul etmeden önce hukuki değerlendirme alın.

İş kazası sonrası sözleşmenin sona ermesi halinde ortaya çıkabilecek diğer haklar için kıdem ve ihbar tazminatı yazımıza, alanın genel çerçevesi için iş hukuku sayfamıza bakabilirsiniz.

Büromuzun desteği

Büromuz, iş kazası geçiren işçiler ve hayatını kaybeden çalışanların yakınları adına delil toplama, SGK işlemleri, kusur ve hesap bilirkişi raporlarına itiraz ile iş mahkemesindeki yargılamayı takip eder. İşverenlere ise iş güvenliği belgelerinin hukuki açıdan değerlendirilmesi ve açılan davalarda savunma desteği sağlanır.