Türk Vatandaşlığı Başvurusu

Türk vatandaşlığı, doğumla veya sonradan kazanılabilir. Sonradan kazanma yollarının başında yetkili makam kararıyla kazanma gelir ve bu yol; genel yoldan, evlilik yoluyla ve istisnai yoldan vatandaşlık gibi farklı başvuru türlerini kapsar. Türk vatandaşlığı başvurusu 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu ve uygulama yönetmeliği çerçevesinde yürütülür. Her yolun şartları, istenen belgeler ve inceleme yöntemi farklı olduğundan, başvuru türünün en baştan doğru seçilmesi önemlidir.

Bu sayfada başvuru yollarını, şartları, sürecin aşamalarını ve ret kararına karşı başvurulabilecek hukuki yolları açıklıyoruz. İkamet ve çalışma izni gibi bağlantılı konular için Göç ve Yabancılar Hukuku sayfamıza bakabilirsiniz.

Genel Yoldan Vatandaşlık Şartları

5901 sayılı Kanun m.11'e göre genel yoldan Türk vatandaşlığı kazanmak isteyen yabancıda şu şartlar aranır:

• Kendi millî kanununa, vatansız ise Türk kanunlarına göre ergin ve ayırt etme gücüne sahip olmak
• Başvuru tarihinden geriye doğru Türkiye'de kesintisiz beş yıl ikamet etmiş olmak
• Türkiye'ye yerleşmeye karar verdiğini davranışlarıyla teyit etmek
• Genel sağlık bakımından tehlike oluşturan bir hastalığı bulunmamak
• İyi ahlak sahibi olmak
• Yeterli düzeyde Türkçe konuşabilmek
• Türkiye'de kendisinin ve bakmakla yükümlü olduğu kişilerin geçimini sağlayacak gelire veya mesleğe sahip olmak
• Millî güvenlik ve kamu düzeni bakımından engel teşkil edecek bir hâli bulunmamak

Kesintisiz ikamet şartı uygulamada en çok sorun çıkan konudur. Hangi ikamet türlerinin süreye dahil edildiği, ikamet izinleri arasında boşluk bulunup bulunmadığı ve yurt dışında geçirilen sürelerin kanundaki sınırı aşıp aşmadığı başvurudan önce ayrıntılı olarak kontrol edilmelidir; 5901 sayılı Kanun m.15'e göre ikamet süresi içinde Türkiye dışında toplam on iki ayı geçmemek üzere bulunulabilir.

Evlilik Yoluyla Vatandaşlık

Türk vatandaşı ile evlenmek, tek başına vatandaşlık kazandırmaz. 5901 sayılı Kanun m.16'ya göre Türk vatandaşı ile en az üç yıldan beri evli olan ve evliliği devam eden yabancı, şu şartları taşıması hâlinde başvuruda bulunabilir:

• Aile birliği içinde yaşamak
• Evlilik birliği ile bağdaşmayan bir faaliyette bulunmamak
• Millî güvenlik ve kamu düzeni bakımından engel teşkil edecek bir hâli bulunmamak

Bu başvurularda idare, evliliğin vatandaşlık kazanmak amacıyla yapılıp yapılmadığını araştırır. Eşlerin birlikte yaşadığı adreste inceleme yapılması ve eşlerle ayrı ayrı görüşülmesi uygulamada sık karşılaşılan bir yöntemdir. Bu nedenle ortak yaşamı gösteren belgelerin ve beyanların tutarlı olması önem taşır.

İstisnai Yoldan Vatandaşlık

5901 sayılı Kanun m.12, bazı yabancıların genel yoldan aranan ikamet ve benzeri şartlar aranmaksızın Cumhurbaşkanı kararıyla Türk vatandaşlığını kazanabilmesine imkân tanır. Bu kapsamda Türkiye'ye sanayi tesisleri getiren veya bilimsel, teknolojik, ekonomik, sosyal, sportif, kültürel ya da sanatsal alanlarda katkı sağlayan kişiler, belirli yatırım şartlarını sağlayanlar, Turkuaz Kart sahipleri ve göçmen olarak kabul edilen kişiler sayılabilir. Yatırım yoluyla vatandaşlıkta aranan tutarlar ve yatırım türleri ikincil düzenlemelerle belirlenir ve zaman içinde değiştirilebilir; bu nedenle başvuru planlanırken güncel düzenleme mutlaka kontrol edilmelidir.

Diğer kazanma yolları

Kanun bunların dışında da bazı özel yollar öngörür. Daha önce Türk vatandaşlığını çıkma izni alarak kaybetmiş kişiler ve onların bazı yakınları, ikamet süresi aranmaksızın yeniden kazanma yoluyla başvurabilir. Türk vatandaşı tarafından ergin olmadan evlat edinilen çocuk ise kanundaki şartlarla vatandaşlık kazanabilir. Doğumla Türk vatandaşı olup çıkma izni alan kişilere tanınan ve Mavi Kart olarak bilinen haklar da ayrı bir statüdür. Bu yolların her birinde aranan belgeler ve inceleme yöntemi farklıdır.

Başvuru Süreci Adım Adım

1. Başvuru türünün belirlenmesi: Kişinin durumu genel yol, evlilik, istisnai yol veya yeniden kazanma gibi seçeneklerden hangisine uygunsa ona göre hazırlık yapılır.
2. Belgelerin hazırlanması: Pasaport, doğum ve medeni hâl belgeleri, ikamet geçmişini gösteren kayıtlar, gelir belgeleri ve sağlık raporu gibi belgeler, gerekiyorsa onaylı tercümeleriyle toplanır.
3. Başvuru: Türkiye'de ikamet edenler bulundukları yerin valiliğine, yurt dışında bulunanlar Türk dış temsilciliklerine başvurur.
4. İnceleme ve mülakat: Genel yoldan ve evlilik yoluyla başvurularda şartların taşınıp taşınmadığı, 5901 sayılı Kanun m.18 uyarınca illerde oluşturulan vatandaşlık başvuru inceleme komisyonunca tespit edilir; güvenlik araştırması yürütülür.
5. Karar: Dosya İçişleri Bakanlığına gönderilir. Genel yoldan ve evlilik yoluyla başvurularda Bakanlık, istisnai yoldan başvurularda ise Cumhurbaşkanı karar verir.

Şartları Taşımak Kesin Hak Sağlar mı?

5901 sayılı Kanun m.10, aranan şartları taşımanın vatandaşlığın kazanılmasında kişiye mutlak bir hak sağlamadığını açıkça düzenler. Bu nedenle idarenin bu alanda geniş bir takdir yetkisi bulunur. Ancak takdir yetkisi sınırsız değildir; kamu yararı ve hizmet gerekleri doğrultusunda, eşitlik ilkesine uygun ve somut olgulara dayanarak kullanılmalıdır. Ret kararlarında bu sınırların aşılıp aşılmadığı yargı denetimine tabidir.

Ret Kararına Karşı İptal Davası

Vatandaşlık başvurusunun reddi bir idari işlemdir. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu m.7'ye göre bu karara karşı tebliğden itibaren altmış gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açılabilir. Davada ret gerekçesi, dayanılan güvenlik veya kamu düzeni değerlendirmesinin somut bilgilere dayanıp dayanmadığı ve başvuru sahibinin şartları taşıyıp taşımadığı incelenir. Ret gerekçesi giderilebilir bir eksiklikten kaynaklanıyorsa, dava yerine eksikliğin tamamlanarak yeniden başvurulması da değerlendirilebilir. Vatandaşlık sürecinde ikamet izninin geçerliliğini korumak da önemlidir; ikamet reddi hâlinde izlenecek yol için ikamet izni reddedilirse ne yapılır yazımızı inceleyebilirsiniz.

Büromuzun Desteği

Vatandaşlık başvurusuna uygunluğun değerlendirilmesi, belgelerin hazırlanması, başvuru sürecinin takibi ve ret kararlarına karşı iptal davası konularında yabancılara destek veriyoruz. Her dosya kendine özgüdür; ikamet geçmişi, aile durumu ve güncel mevzuat birlikte incelenmeden başvurunun sonucu hakkında öngörüde bulunmak doğru olmaz.