Şirket Kuruluşu ve Ana Sözleşme

Bir şirketi kurmak, ticaret siciline birkaç form göndermekten ibaret değildir. Seçilen şirket türü, ana sözleşmeye yazılan her madde ve ortakların en başta üzerinde anlaştığı kurallar, yıllar sonra çıkabilecek bir anlaşmazlığın nasıl çözüleceğini belirler. Bu nedenle kuruluş aşamasında bir şirket kuruluşu avukatı ile çalışmak, ileride doğabilecek maliyetli uyuşmazlıkların önüne geçmenin pratik yollarından biridir.

Bu sayfada anonim ve limited şirket kuruluşunun hukuki adımlarını, ana sözleşmede mutlaka düşünülmesi gereken konuları ve kuruluşta sık yapılan hataları özetliyoruz. Şirketler hukukunun genel çerçevesi için Ticaret Hukuku sayfamıza da göz atabilirsiniz.

Anonim mi, limited mi? Şirket türünü seçmek

Türk Ticaret Kanunu (TTK) beş ticaret şirketi türü düzenler; uygulamada en çok tercih edilenler anonim şirket (AŞ) ile limited şirkettir (Ltd. Şti.). Her ikisi de tek ortakla kurulabilir. Limited şirkette ortak sayısı elliyi aşamaz; anonim şirkette böyle bir üst sınır bulunmaz. Tür seçimi yapılırken şu farklar özellikle önemlidir:

• Pay devri: Limited şirkette esas sermaye payının devri yazılı yapılır, imzalar noterce onaylanır ve kural olarak genel kurulun onayı gerekir. Anonim şirkette devir daha esnektir; nama yazılı payların devri ise ana sözleşmeyle sınırlandırılabilir.
• Kamu borçlarından sorumluluk: Limited şirket ortakları, şirketten tahsil edilemeyen amme alacaklarından sermaye payları oranında sorumlu tutulabilir.
• Yönetim yapısı: Anonim şirketi yönetim kurulu, limited şirketi ise müdür veya müdürler kurulu yönetir ve temsil eder.
• Büyüme planı: Ortak sayısının artması, yatırımcı alınması veya ileride halka arz düşünülüyorsa anonim şirket genellikle daha uygun bir zemin sunar.

Asgari sermaye tutarları Cumhurbaşkanı kararıyla artırılabilir ve zaman zaman güncellenir; kuruluştan önce yürürlükteki tutarın kontrol edilmesi gerekir. 7511 sayılı Kanunla TTK’ya eklenen geçici 15. madde uyarınca, sermayesi güncel asgari tutarın altında kalan mevcut anonim ve limited şirketler de sermayelerini öngörülen süre içinde yükseltmek zorundadır; aksi hâlde infisah etmiş sayılırlar. Bu süre Bakanlıkça uzatılabildiğinden güncel son tarih ayrıca kontrol edilmelidir.

Kuruluş süreci adım adım

1. Ön hazırlık: Ticaret unvanı, şirket merkezi, işletme konusu ve her ortağın sermaye katkısı netleştirilir. Unvanın mevcut bir unvanla karıştırılmayacak biçimde seçilmesi önemlidir.
2. Ana sözleşmenin hazırlanması: Ana sözleşme MERSİS (Merkezi Sicil Kayıt Sistemi) üzerinden oluşturulur. Kanun, sözleşmenin yazılı yapılmasını arar. Anonim şirkette kurucuların imzaları noterce onaylanabilir ya da esas sözleşme ticaret sicili müdürü veya yardımcısı huzurunda imzalanabilir; limited şirkette ise şirket sözleşmesi ticaret sicili müdürlüğünde yetkilendirilmiş personelin huzurunda imzalanır.
3. Sermayenin ödenmesi: Anonim şirkette nakden taahhüt edilen payların itibari değerinin en az yüzde yirmi beşi tescilden önce, kalanı tescili izleyen yirmi dört ay içinde ödenir. Limited şirkette tescilden önce yüzde yirmi beş ödeme şartı uygulanmaz; nakdi sermaye tescili izleyen yirmi dört ay içinde ödenebilir.
4. Ayni sermaye varsa değerleme: Taşınmaz, araç veya marka gibi para dışındaki varlıklar sermaye olarak konuluyorsa, değerleri mahkemece atanan bilirkişi tarafından belirlenir.
5. Tescil ve ilan: Şirket ticaret siciline tescil ile tüzel kişilik kazanır. Tescil Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi'nde ilan edilir; ardından vergi, SGK ve banka işlemlerine geçilir.

Ana sözleşmede nelere dikkat edilmeli?

Kanun, ana sözleşmede bulunması zorunlu asgari unsurları sayar: ticaret unvanı ve merkez, işletme konusu, sermaye tutarı, payların itibari değeri, varsa imtiyazlar, yönetim yapısı ve ilanların nasıl yapılacağı bunlardandır. Hazır şablonlar çoğu zaman bu asgari içerikle yetinir. Oysa şirketin geleceğini asıl şekillendiren, isteğe bağlı olarak eklenen maddelerdir:

• Pay devrine ilişkin sınırlamalar ve diğer ortaklara tanınan önalım hakkı,
• Oyda veya kâr payında imtiyaz tanınan paylar,
• Belirli önemli kararlar için aranan ağırlaştırılmış toplantı ve karar nisapları,
• Limited şirkette ortaklıktan çıkma ve çıkarılma sebepleri,
• Yönetim organının seçimi ve temsil yetkisinin kapsamı,
• Ortaklara yüklenecek ek ödeme veya yan edim yükümlülükleri.

Ana sözleşmeye yazılması istenmeyen ya da ticaret sicilinde herkese açık olmasının sakıncalı görüldüğü konular için ayrıca bir pay sahipleri sözleşmesi yapılabilir. Bu sözleşme ortakları birbirine karşı bağlar; ancak şirkete ve üçüncü kişilere karşı ana sözleşme hükmü kadar güçlü bir koruma sağlamayabilir. Bu nedenle hangi kuralın hangi belgeye yazılacağı bilinçli olarak kararlaştırılmalıdır.

Kuruluşta sık yapılan hatalar

Ortaklık ilişkilerinde karşılaşılan sorunların önemli bir kısmı kuruluş aşamasındaki eksikliklerden doğar. Payların eşit dağıtıldığı yapılarda ortaklar anlaşamazsa kararın nasıl alınacağının öngörülmemesi, sonradan katılacak ortaklar için bir yol haritası bulunmaması ve işletme konusunun gereğinden dar yazılması bunların başında gelir. Ayni sermaye olarak konulan varlığın değerinin gerçeği yansıtmaması da hem ortaklar arasında hem de alacaklılar karşısında sorumluluk doğurabilir.

Ortaklardan birinin emek ve bilgi birikimi, diğerinin para getirdiği girişimlerde bu katkıların nasıl değerleneceği ve ortaklık sona ererse nasıl hesaplaşılacağı baştan yazılmalıdır. Bu konular kuruluşta birkaç görüşmeyle netleşebilirken, sonradan ortaklar arası uyuşmazlıklara dönüştüğünde uzun süren davalara yol açabilir.

Kuruluştan sonra: değişiklikler ve sözleşmeli avukat yükümlülüğü

Ana sözleşme sonradan genel kurul kararıyla değiştirilebilir. Sermaye artırımı, merkez nakli, unvan veya işletme konusu değişikliği gibi işlemler de tescil ve ilan gerektirir; bu nedenle kuruluşta yapılan tercihlerin ileride değiştirilmesi mümkün olsa da zaman ve masraf demektir.

Ayrıca Avukatlık Kanunu uyarınca esas sermayesi kanunda öngörülen asgari sermaye tutarının beş katı veya daha fazla olan anonim şirketler sözleşmeli avukat bulundurmakla yükümlüdür. Asgari sermaye tutarı dönemsel olarak güncellendiği için, sermaye artırımı planlayan şirketlerin bu yükümlülüğü de hesaba katması gerekir.

Avukatın kuruluş sürecindeki rolü

Avukatın görevi yalnızca ana sözleşme metnini yazmak değildir. Ortakların ticari hedeflerini dinleyip bunları uygulanabilir hukuki kurallara dönüştürmek, olası kilitlenme senaryolarını önceden düşünmek, imtiyaz ve devir kısıtlamalarının kanuna uygunluğunu denetlemek ve sicil işlemlerini takip etmek bu rolün parçalarıdır. Her şirketin ortaklık yapısı ve ihtiyacı kendine özgüdür; bu nedenle şablon bir metin yerine somut durumun ayrıca değerlendirilmesi gerekir.

Bakırköy'deki büromuzda, şirket kurmayı planlayan girişimcilere ve mevcut şirket yapısını yeniden düzenlemek isteyen ortaklara ana sözleşme ve pay sahipleri sözleşmesi hazırlığında destek veriyoruz. Görüşme planlamak için iletişim sayfamızı kullanabilirsiniz.