İşçi Alacakları Davası

İş ilişkisi sona erdiğinde ya da devam ederken ödenmeyen haklar, çalışan açısından çoğu zaman tek bir kalemden ibaret değildir: son ayların maaşı, yıllarca yapılan fazla çalışmanın karşılığı, kullanılmayan izin günleri ve sözleşmenin sona ermesine bağlı tazminatlar bir arada gündeme gelir. İşçi alacakları davası, bu alacakların tamamının ya da bir kısmının işverenden yasal faiziyle birlikte talep edilmesi için açılan davadır.

Her alacak kaleminin hak kazanma şartı, hesap yöntemi ve ispat kuralı farklıdır. Bu sayfada en sık karşılaşılan kalemleri ve sürecin işleyişini genel hatlarıyla açıklıyoruz; her dosya kendine özgüdür ve somut durum bordrolar, sözleşme ve fesih belgeleri üzerinden ayrıca değerlendirilmelidir.

Hangi alacaklar talep edilebilir?

Kıdem tazminatı

Kıdem tazminatı, 1475 sayılı eski İş Kanunu'nun yürürlükte bırakılan 14. maddesinde düzenlenir. En az bir yıl çalışmış işçinin sözleşmesi işverence haklı neden olmaksızın feshedildiğinde, işçi haklı nedenle sözleşmeyi feshettiğinde, askerlik veya emeklilik gibi kanunda sayılan hallerde ve kadın işçinin evlilikten itibaren bir yıl içinde kendi isteğiyle ayrılmasında doğar. Her tam yıl için otuz günlük giydirilmiş brüt ücret esas alınır; ancak tazminata yasal bir tavan uygulanır ve bu tavan her yıl yeniden belirlenir. Ön hesap için kıdem tazminatı hesaplama aracımızı kullanabilirsiniz.

İhbar tazminatı

Belirsiz süreli iş sözleşmesini fesheden taraf, kanundaki bildirim sürelerine uymak zorundadır. 4857 sayılı İş Kanunu'na göre bu süreler; altı aydan az çalışmada iki hafta, altı ay ile bir buçuk yıl arasında dört hafta, bir buçuk yıl ile üç yıl arasında altı hafta, üç yıldan fazla çalışmada sekiz haftadır. Süreye uyulmazsa bu süreye ait ücret tutarında ihbar tazminatı ödenir.

Fazla çalışma ücreti

Haftalık kırk beş saati aşan çalışmalar fazla çalışmadır ve her bir saat için normal saat ücretinin yüzde elli fazlasıyla ödenir. Fazla çalışmanın yıllık toplamı iki yüz yetmiş saati geçemez. İspat genellikle tanık, giriş-çıkış kayıtları ve yazışmalarla yapılır; ayrıntılar için fazla mesai alacağının ispatı yazımıza bakabilirsiniz.

Yıllık izin, hafta tatili ve genel tatil ücretleri

İşçi, kıdemine göre bir ila beş yıl arası çalışmada on dört gün, beş yıldan fazla on beş yıldan az çalışmada yirmi gün, on beş yıl ve daha fazla çalışmada yirmi altı gün ücretli yıllık izin hakkına sahiptir. Sözleşme sona erdiğinde kullanılmayan izin sürelerinin ücreti ödenir. Ulusal bayram ve genel tatil günlerinde çalışılan her gün için ise ayrıca bir günlük ücret ödenmesi gerekir.

Ödenmeyen ücret ve diğer alacaklar

Çalışılan son dönemin ücreti, prim ve ikramiyeler, yol ve yemek yardımı gibi sözleşmeden doğan ödemeler de talep edilebilir. Bu ödemelerin sözleşmede veya işyeri uygulamasında düzenli hale gelmiş olması, talebin dayanağını güçlendirir. Koşulları varsa kötüniyet tazminatı ve eşit davranma borcuna aykırılık tazminatı gibi özel tazminatlar da gündeme gelir.

Zorunlu arabuluculuk ve dava süreci

Kanuna, bireysel veya toplu iş sözleşmesine dayanan işçi alacakları ve tazminatları için dava açmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır. Süreç şöyle ilerler:

1. Bordro, banka dökümü, sözleşme, fesih yazısı ve SGK hizmet dökümünün toplanması.
2. Alacak kalemlerinin ön hesabının yapılması.
3. Arabulucuya başvuru ve görüşmeler; anlaşma halinde tutanağın imzalanması.
4. Anlaşma sağlanamazsa, son tutanağın aslı veya onaylı örneğiyle birlikte iş mahkemesinde dava açılması.
5. Tanıkların dinlenmesi ve hesap bilirkişisi raporunun alınması; rapora itiraz.

Alacağın miktarının dava açılırken tam olarak belirlenemediği durumlarda, belirsiz alacak davası açılarak miktar bilirkişi raporundan sonra artırılabilir. Görevli mahkeme iş mahkemesidir; dava davalının yerleşim yerinde veya işin yapıldığı yer mahkemesinde açılabilir.

Fesih bildirimi ve haklı nedenle fesih

Alacakların önemli bir kısmı, iş sözleşmesinin kim tarafından ve hangi gerekçeyle sona erdirildiğine göre doğar ya da doğmaz. Bu nedenle fesih bildiriminin içeriği davanın seyrini belirler. İşçi; ücretinin ödenmemesi, çalışma koşullarının uygulanmaması, ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırı davranışlarla karşılaşması gibi kanunda sayılan hallerde sözleşmeyi bildirim süresini beklemeksizin feshedebilir. Ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırılığa dayanan fesih hakkı, olayın öğrenilmesinden itibaren altı iş günü ve her halde olayın gerçekleşmesinden itibaren bir yıl içinde kullanılmalıdır. Noter veya yazılı bildirimle yapılan fesihte gerekçenin açıkça yazılması, ileride istifa iddiasıyla karşılaşılmasını önler.

Zamanaşımı süreleri

Kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, kullanılmayan yıllık izin ücreti, kötüniyet tazminatı ve eşit davranmama tazminatı için zamanaşımı süresi beş yıldır. Ücret ve fazla çalışma gibi ücret niteliğindeki alacaklarda da beş yıllık zamanaşımı uygulanır. Ücret alacaklarında süre her ayın ücretinin muaccel olduğu tarihten itibaren ayrı ayrı işlediğinden, gecikme halinde en eski dönemlere ait alacaklar zamanaşımına uğrayabilir.

İspat ve belgelerin önemi

• Bordrolar: İmzalı ve fazla çalışma tahakkuku içeren bordrolar, aksinin yazılı belgeyle ispatını gerektirebilir; bu nedenle imza atılan belgelerin içeriği önemlidir.
• İbraname: İşçinin işverene karşı alacaklarını kapsayan ibra sözleşmesi, kanunda öngörülen şekil ve şartları taşımazsa kesin hükümsüzdür.
• Tanıklar: Aynı dönemde çalışmış kişilerin beyanları, özellikle fazla çalışma ve gerçek ücretin ispatında belirleyicidir.

Büromuzun desteği

Büromuz, alacak kalemlerinin belirlenmesinden arabuluculuk görüşmelerine, iş mahkemesindeki yargılamadan icra aşamasına kadar süreci işçi veya işveren adına takip eder. Feshin geçersizliği de tartışılabiliyorsa, alacak talepleri işe iade davası ile birlikte planlanır.