İstanbul'da işçi alacağı davası, kural olarak davalı işverenin yerleşim yerindeki veya işin fiilen yapıldığı yerdeki iş mahkemesinde açılır. Hangi adliyenin yetkili olacağı genellikle işyerinin ilçesine bağlıdır. Yetkili mahkeme, bir uyuşmazlıkta davaya bakmaya yer bakımından yetkili olan mahkemedir. Yetki, işin hangi mahkemenin görev alanına girdiğini belirleyen görev kuralından ayrıdır. Dava açmadan önce çoğu işçi alacağı için zorunlu arabuluculuk sürecinin tamamlanması gerekir.
İşçi alacağı davası yetkili mahkeme nedir? (Kısa cevap)
İşçi alacağı davası; ücret, fazla mesai, yıllık izin, kıdem ve ihbar tazminatı gibi taleplerin mahkeme önünde ileri sürüldüğü bir iş hukuku davasıdır. Bu davalarda iki soru ayrı ayrı cevaplanmalıdır:
- Görevli mahkeme hangisi? İş uyuşmazlıklarında iş mahkemesi.
- Yetkili mahkeme hangisi? Genel yetki kurallarına göre davalının yerleşim yeri, işin yapıldığı yer gibi yerlerdeki iş mahkemesi.
Dava türü ve işyerinin durumu farklılaşabileceği için somut olayda bu kuralların birlikte değerlendirilmesi gerekir. İş hukuku davalarında yanlış mahkemede dava açmak zaman ve masraf kaybına yol açtığından, bu ayrım baştan doğru yapılmalıdır.
İş mahkemesi ne zaman görevlidir? Görev ve yetki farkı nedir?
Görev, uyuşmazlığın konusuna göre hangi tür mahkemenin bakacağını belirler. Yetki ise aynı türdeki mahkemeler arasından hangisinin, hangi yer için bakacağını gösterir.
7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu uyarınca iş sözleşmesinden ve iş ilişkisinden doğan alacak ve tazminat davalarına iş mahkemeleri bakar. İş kazası ve meslek hastalığından doğan tazminat talepleri de çoğu durumda bu kapsamda değerlendirilir. Görev ile yetki arasındaki farkı üç noktada özetlemek mümkündür:
- Sorduğu soru: Görev "hangi tür mahkeme?" sorusunu, yetki "hangi yerdeki mahkeme?" sorusunu cevaplar.
- Örnek: Görevde iş mahkemesi mi yoksa asliye ticaret mahkemesi mi olduğu tartışılır. Yetkide Bakırköy mü, Anadolu mu olduğu tartışılır.
- Kamu düzeni: Görevli mahkeme kendiliğinden incelenir. Yetki ise kural olarak davalının süresinde yaptığı itirazla gündeme gelir.
İş mahkemesi ile asliye hukuk mahkemesi arasındaki görev farkı nedir?
İş mahkemesi, iş hukukundan doğan uyuşmazlıklara bakan özel bir mahkemedir. Asliye hukuk mahkemesi ise özel mahkemenin görev alanına girmeyen davalara bakan genel görevli mahkemedir. İş mahkemesi kurulmamış yerlerde iş davalarına asliye hukuk mahkemesi iş mahkemesi sıfatıyla bakar. İstanbul'da iş mahkemeleri bulunduğundan işçi alacağı davaları bu mahkemelerde görülür.
Ticari davalar ise genel olarak asliye ticaret mahkemelerinde görülür. İşçi ile işveren arasındaki alacak uyuşmazlığı ticari dava sayılmaz. İşverenin tacir olması, davanın iş mahkemesinde görülmesi gerektiği gerçeğini değiştirmez.
7036 sayılı Kanun kapsamında yetki ve zorunlu arabuluculuk nasıl işler?
7036 sayılı Kanun'un önemli yeniliklerinden biri, kanuna veya iş sözleşmesine dayanan işçi ve işveren alacak ve tazminat taleplerinde arabuluculuğu dava şartı haline getirmesidir. Arabulucuya başvurmadan açılan dava, usulden reddedilebilir.
- Arabuluculuk, davada yetkili mahkemenin bulunduğu yerdeki arabuluculuk bürosuna başvurularak yürütülür.
- Arabulucu görevini genel olarak üç hafta içinde tamamlar. Zorunlu hâllerde bu süre bir hafta uzatılabilir.
- Anlaşma olmazsa düzenlenen son tutanak dava dilekçesine eklenir.
Bu nedenle yetkili mahkemeyi yanlış belirlemek yalnızca dava aşamasını değil, arabuluculuk başvurusunun yapıldığı yeri de etkileyebilir. Arabuluculuk sürecinde anlaşma sağlanırsa tutanak ilgili tarafları bağlar ve dava açmaya gerek kalmaz.
HMK'ya göre yetkili mahkeme seçenekleri nelerdir?
İş mahkemelerinde yetki bakımından ağırlıklı olarak 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (HMK) genel ve özel yetki hükümleri uygulanır. Başlıca seçenekler şunlardır:
- Davalının yerleşim yeri (HMK m. 6): İşverenin yerleşim yeri veya tüzel kişilerde merkez ya da şube adresi.
- İfa yeri (HMK m. 10): Sözleşmeden doğan davalarda borcun ifa edileceği yer. İş ilişkisinde uygulamada çoğunlukla işin yapıldığı yer olarak değerlendirilir.
- Haksız fiil yeri (HMK m. 16): İş kazası gibi olaylarda zararın meydana geldiği yer veya zarar görenin yerleşim yeri.
- Birden fazla davalı (HMK m. 7): Asıl işveren ve alt işveren birlikte dava edilirse davalılardan birinin yerleşim yeri mahkemesi.
HMK m. 17'deki yetki sözleşmesi ise yalnızca tacirler ile kamu tüzel kişileri arasında geçerlidir. İşçi ile işveren arasındaki bir iş sözleşmesine konulan yetki şartı, işçiyi bağlamaz.
Alt işveren ve asıl işveren davalarında yetki
Alt işveren uygulamasının yaygın olduğu sektörlerde işçi alacağı davalarında çoğu zaman hem asıl işveren hem alt işveren davalı gösterilir. Bu durumda davalılardan birinin yerleşim yeri mahkemesi yetkili olabilir. İşçi, çalışma geçmişine ve şirketlerin adreslerine bakarak kendisi için en elverişli yeri seçebilir. Yine de seçimin dayanağı mutlaka dosyadaki belgelerle desteklenmelidir.
İşçi, ikametgâhı olan yerdeki iş mahkemesinde dava açabilir mi?
İşçinin kendi ikametgâhındaki mahkeme, tek başına yetkili sayılmaz. İş davasında işçi, yukarıdaki seçeneklerden birini tercih edebilir. İşçinin yerleşim yeri bu seçeneklerden biri olmadıkça, yalnızca orada oturmak mahkemeyi yetkili kılmaz. Haksız fiilden doğan taleplerde, örneğin iş kazası tazminatında, zarar görenin yerleşim yeri ayrıca yetki oluşturabilir.
İşçi alacağı davası nerede açılır sorusunun cevabı bu nedenle tek bir adres değildir. İşverenin merkezi, işin yapıldığı işyeri ve dava türüne göre başka alternatifler de bulunabilir. Bu seçimlik yetki, işçinin mahkemeye erişimini kolaylaştırır.
İşyeri başka ilde ise yetkili mahkeme hangisidir?
İşçi İstanbul'da oturuyor ama işyeri Kocaeli'nde veya Ankara'daysa, işin yapıldığı yerdeki iş mahkemesi yetkili olabilir. İşverenin merkezi İstanbul'daysa İstanbul iş mahkemeleri de yetkili olabilir. Birden fazla yetkili mahkeme olması hâlinde seçim hakkı davacıya aittir ve dava ilk açıldığı mahkemede görülür.
İşçi birden fazla şehirde çalışmışsa, hangi işyerinde ne kadar çalışıldığı da önem taşır. Bu durumda dosyanın somut verileriyle değerlendirme yapılmalıdır. Hizmet dökümü, SGK kayıtları ve iş sözleşmesi bu konuda başlıca belgelerdir.
İstanbul'da Bakırköy ve Anadolu adliyelerinin rolü nedir?
İstanbul'da adliye teşkilatı birden fazla adliyeden oluşur. Her adliyenin yargı çevresine giren ilçeler farklıdır. Avrupa Yakası'nda Çağlayan ve Bakırköy gibi adliyeler, Anadolu Yakası'nda ise Anadolu Adliyesi iş mahkemelerinin bulunduğu başlıca merkezlerdir.
Hangi ilçenin hangi adliyeye bağlı olduğu, Hâkimler ve Savcılar Kurulu ve Adalet Bakanlığı düzenlemeleriyle belirlenir. Bu yargı çevreleri zaman içinde değişebileceğinden, dava açmadan önce güncel düzenleme kontrol edilmelidir. Pratik olarak işyeri adresinin bulunduğu ilçe, dosyanın hangi adliyedeki iş mahkemesine gideceğini belirler.
İş mahkemelerinde yetki kamu düzeninden midir? Yargıtay uygulaması nedir?
İş mahkemelerinde yetki kuralları, kural olarak kamu düzenine ilişkin değildir. HMK uyarınca yetkisizlik, davalının cevap süresi içinde ileri sürdüğü yetki itirazı üzerine incelenir. Mahkeme, kesin yetki hâlleri dışında kendiliğinden yetkisizlik kararı veremez. Yargıtay uygulaması da bu yöndedir. Kesin yetkinin bulunduğu özel durumlarda ise yetki, kamu düzeninden sayılır.
Buna karşılık görev, kamu düzenindendir ve yargılamanın her aşamasında re'sen dikkate alınır. Yani yetkide süre kaçırmanın sonucu ağırdır: davalı süresinde itiraz etmezse, davanın açıldığı mahkeme yetkili hâle gelir. Davacı açısından ise yetkisiz mahkemede açılan davada yetkisizlik kararı verilirse, kararın kesinleşmesinden sonra süresinde dosyanın yetkili mahkemeye gönderilmesi talep edilmelidir. Aksi hâlde dava açılmamış sayılabilir.
Dava açmadan önce nelere dikkat edilmelidir?
İşçi alacağı davası öncesinde yapılacak hazırlık, sürecin hızını ve sonucunu doğrudan etkiler. Şu başlıklar kontrol edilmelidir:
- Zamanaşımı: Ücret, kıdem ve ihbar tazminatı gibi alacaklar için genel olarak beş yıllık süreler söz konusudur. Her alacak kalemi için güncel süre ayrıca doğrulanmalıdır.
- Arabuluculuk son tutanağı: Anlaşma sağlanamazsa alınan tutanak dava dilekçesine eklenmelidir.
- Belgeler: İş sözleşmesi, bordrolar, banka dekontları, SGK hizmet dökümü ve varsa yazışmalar toplanmalıdır.
- Davalı tarafın doğru belirlenmesi: İşveren unvanı, alt işveren ilişkisi ve işyeri adresi netleştirilmelidir.
- Talep kalemleri: Fazla mesai, yıllık izin ücreti, kıdem tazminatı ve ihbar tazminatı gibi her talep ayrı ayrı gösterilmelidir.
Avukat veya iş hukuku bürosu desteği ne zaman gerekir?
Yetki ve görev kuralları, arabuluculuk şartı, zamanaşımı ve ispat yükü bir arada düşünüldüğünde, işçi alacağı davası teknik bir süreçtir. Özellikle işyerinin farklı illerde olduğu, birden fazla işverenin bulunduğu veya iş kazası tazminatının da talep edildiği durumlarda bir avukattan ya da iş hukuku alanında çalışan bir hukuk bürosundan destek almak yararlı olur. Hukuki destek; doğru mahkemenin seçilmesine, eksiksiz bir dava dilekçesi hazırlanmasına ve usul hatalarının önlenmesine yardımcı olur.
Her dosyanın koşulları farklıdır. Bu yazıdaki bilgiler genel çerçeveyi gösterir ve somut bir uyuşmazlıkta güncel mevzuat ile Yargıtay uygulaması esas alınarak yeniden değerlendirilmelidir.
Sık sorulan sorular
Yanlış mahkemede dava açarsam ne olur?
Mahkeme yetkisizlik kararı verirse dosya, talep üzerine yetkili mahkemeye gönderilir. Bu talebin kanundaki süre içinde yapılması gerekir. Görevsizlik hâlinde de benzer biçimde dosya görevli mahkemeye gönderilir.
Arabuluculuk başvurusunu hangi yerde yapmalıyım?
Başvuru, dava açılacak olsaydı yetkili olacak mahkemenin bulunduğu yerdeki arabuluculuk bürosuna yapılır. Bu yüzden önce yetkili yerin belirlenmesi önemlidir.
İş kazası tazminatı davası nerede açılır?
İş kazası tazminatı davası da iş mahkemesinde görülür. Haksız fiil niteliği taşıdığı için kazanın meydana geldiği yer veya zarar görenin yerleşim yeri mahkemesi de yetkili olabilir.
Sıkça Sorulan Sorular
İstanbul'da işçi alacağı davası için hangi mahkeme yetkilidir?
İstanbul'da işçi alacağı davaları, iş mahkemelerinde görülmektedir. Yetkili mahkeme, işçinin çalıştığı yerin bulunduğu yer mahkemesidir.
İşçi alacağı davası açmak için hangi belgeler gereklidir?
İşçi alacağı davası açmak için iş sözleşmesi, maaş bordrosu ve işten ayrılma belgesi gibi belgeler gereklidir.
İstanbul'da işçi alacağı davasının süresi nedir?
İşçi alacağı davası, genel olarak 5 yıl içinde açılmalıdır. Bu süre, alacak türüne göre değişebilir.
İşçi alacağı davası için avukat tutmak zorunlu mu?
İşçi alacağı davası için avukat tutmak zorunlu değildir, ancak hukuki süreçte deneyimli bir avukatın yardım almanız faydalı olabilir.
İşçi alacağı davası ne kadar sürer?
İşçi alacağı davalarının süresi, mahkemenin yoğunluğuna bağlı olarak değişir, genellikle birkaç ay ile bir yıl arasında sonuçlanabilir.
İstanbul'da işçi alacağı davasında temyiz süreci nasıl işler?
İstanbul'da işçi alacağı davasında, yerel mahkeme kararına itiraz edilebilir. Temyiz süreci, Yargıtay'a başvurarak başlatılır ve genellikle uzun bir süre alır.
