Türkiye’de yönetici olarak çalışan, yatırım yapan ya da akademik kariyerini burada sürdürmek isteyen pek çok yabancı, aynı soruyla yola çıkar: Her yıl uzatılması gereken bir çalışma izniyle mi devam etmeli, yoksa turkuaz kart için mi başvurmalı? Bu soruya cevap verebilmek için kartın kimlere tanındığını, başvurunun nasıl değerlendirildiğini ve ilk üç yılın neden ayrı bir dikkat gerektirdiğini bilmek gerekir. Aşağıda Turkuaz Kartın hukuki dayanağını, sağladığı hakları, iptal sebeplerini ve ret hâlinde izlenebilecek yolları sırasıyla ele alıyoruz.
Kısa cevap: Turkuaz Kart, nitelikli yabancıya Türkiye’de süresiz çalışma hakkı veren, kart sahibinin eşi ile bakmakla yükümlü bulunduğu çocuklara da ikamet imkânı sağlayan belgedir (6735 sayılı Kanun m. 3, m. 11). Kartın ilk üç yılı geçiş süresidir. Bu dönemde iptal edilmeyen kart, süre bitmeden 180 gün içinde yapılan başvuruyla süresiz hâle gelir. Değerlendirme puanlamaya dayanır; ret veya iptale karşı otuz gün içinde Bakanlığa itiraz edilebilir.
Turkuaz Kart nedir?
Turkuaz Kart, Uluslararası İşgücü Kanunu (6735 sayılı) ile düzenlenen ve Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından verilen özel bir çalışma statüsüdür. Kanun kartı, “yabancıya Türkiye’de süresiz çalışma hakkı, mevzuat hükümlerine göre eş ve bakmakla yükümlü olduğu çocuklarına ise ikamet hakkı veren belge” olarak tanımlar (m. 3/1-ğ).
Kartı anlamanın en kolay yolu, onu diğer çalışma izni türleriyle karşılaştırmaktır. Klasik çalışma izni süreli olarak verilir ve kural olarak belirli bir işverene ve işyerine bağlıdır. Süresiz çalışma izni ise ancak uzun bir bekleme süresinden sonra başvurulabilen bir statüdür. Turkuaz Kartta ise nitelikli yabancı, bu süreyi beklemeden süresiz çalışma iznindeki haklara kavuşur (m. 11/4).
| Statü | Süre | Kimler başvurabilir? | Dayanak |
|---|---|---|---|
| Süreli çalışma izni | İlk verilişte azami bir yıl; uzatıldığında önce iki, sonra üç yıla kadar | Belirli bir işverenin yanında, belirli bir işyerinde çalışacak yabancı | 6735 sayılı Kanun m. 10/1-2 |
| Süresiz çalışma izni | Süresiz | Kural olarak uzun dönem ikamet izni olanlar veya kanuni çalışma izniyle en az sekiz yılı doldurmuş olanlar | 6735 sayılı Kanun m. 10/3 |
| Turkuaz Kart | İlk üç yıl geçiş süresi, ardından süresiz | Nitelikli yabancılar (geçici koruma sağlananlar hariç) | 6735 sayılı Kanun m. 11 |
Turkuaz Kartı kimler alabilir?
Kanuna göre kart, uluslararası işgücü politikası çerçevesinde verilir. Bu değerlendirmede yabancının ne düzeyde eğitim aldığı, mesleki birikimi, bilime ve teknolojiye yaptığı katkı ve Türkiye’de yürüttüğü faaliyet ya da yatırımın ekonomiye ve istihdama etkisi göz önünde tutulur (m. 11/1).
Kanun “nitelikli yabancı” kavramını da açıklar: Akademik alanda uluslararası kabul görmüş çalışmalar yapmış olanlar, stratejik bir alanda öne çıkanlar ve ihracat, istihdam ya da yatırım kapasitesiyle ulusal ekonomiye önemli katkı sağlayanlar bu kapsama girer (m. 11/5).
Yönetmeliğe göre beş başvuru grubu
14.03.2017 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan Turkuaz Kart Yönetmeliği’nin 5. maddesi, kartın verilebileceği kişileri beş grupta toplar:
- Yüksek nitelikli işgücü: Eğitimi, aldığı ücret, mesleki bilgi ve deneyimi bakımından nitelikli kabul edilen çalışanlar; örneğin üst düzey yöneticiler ve Ar-Ge çalışanları.
- Yüksek nitelikli yatırımcı: Yatırım ya da ihracat büyüklüğü, açacağı istihdam ve teknolojiye katkısı bakımından fark yaratan yatırımcılar.
- Bilim insanı veya araştırmacı: Bilimsel, sınai ve teknolojik alanlarda stratejik çalışmalar yürütenler.
- Kültür, sanat veya spor alanında uluslararası düzeyde başarı elde etmiş kişiler.
- Türkiye’nin veya Türk kültürünün uluslararası alanda tanınmasına ve tanıtılmasına katkıda bulunanlar.
Önemli bir istisna da vardır: Geçici koruma sağlanan yabancılar Turkuaz Kart kapsamında değildir (m. 11/6).
Turkuaz Kart başvurusu nasıl yapılır?
Başvurunun yapılacağı yer, yabancının nerede bulunduğuna göre değişir. Türkiye’deki yabancı başvurusunu yurt içinden, doğrudan Bakanlığın elektronik sistemi üzerinden yapar. Yurt dışındaki yabancı ise vatandaşı olduğu ya da yasal olarak bulunduğu ülkedeki Türk dış temsilciliğine başvurur.
Başvuru dosyasında hangi belgeler yer almalı?
Yönetmelik, her başvuru grubu için istenecek belgeleri belirleme ve bunları değiştirme yetkisini Genel Müdürlüğe bırakır. Bu nedenle liste zaman içinde değişebilir; uygulamada öne çıkan belgeler ise şöyledir:
- Nitelikli işgücü: Diploma ve denklik belgesi, iş sözleşmesi ve ücret bilgisi, görev tanımı ile önceki iş deneyimini gösteren belgeler.
- Yatırımcı: Yatırımın büyüklüğünü, istihdam düzeyini, ihracat tutarını, mali yeterliliği, faaliyet bölgesini ve sektörünü ortaya koyan belgeler.
- Bilim insanı veya araştırmacı: Akademik unvan, yayın listesi; varsa patent, marka veya lisans belgeleri.
- Kültür, sanat, spor ve tanıtım: Alınan ödül ve dereceler, eserler ve yürütülen faaliyetin ne kadar geniş bir kitleye ulaştığını gösteren kanıtlar.
Yatırımcılar, bilim insanları ile kültür, sanat ve spor alanındaki başvurucular için konuyla ilgili kamu kurumu, kişinin karta uygun olduğunu gösteren bir uygunluk belgesi düzenleyebilir (Yönetmelik m. 10). Böyle bir belge, dosyanın gücünü belirgin biçimde artırır.
Turkuaz Kart puanlama sistemi nasıl işler?
Başvurular, Genel Müdürlüğün belirlediği kıstaslardan oluşan bir puanlama sistemine göre değerlendirilir ve yeterli puana ulaşan başvurular olumlu sonuçlanır (Yönetmelik m. 11). Nitelikli işgücü başvurusunda kişinin öğrenimi ve mezun olduğu üniversitenin itibarı, kazandığı ücret, üst düzey yönetim ya da Ar-Ge tecrübesi ve konuştuğu yabancı diller hesaba katılır. Yatırımcı başvurusunda ise yatırım, ihracat ve istihdam düzeyiyle birlikte yatırımın sektörü ve bölgesi önem taşır.
Puan eşikleri ve kıstaslar idare tarafından değiştirilebilir. Bu yüzden internette paylaşılan sabit puan tablolarına güvenerek başvuru planlamak doğru değildir. Ayrıca başvuru uluslararası işgücü politikası çerçevesinde ele alındığından idarenin takdir yetkisi geniştir. Şartları taşımak tek başına kartı almaya yetmez; dosyanın gerekçesi güçlü kurulmalı ve her iddia belgeyle desteklenmelidir.
Üç yıllık geçiş süresi nedir, süresiz karta nasıl geçilir?
Kanun, kartın ilk üç yılını geçiş süresi olarak öngörür (m. 11/2). Geçiş döneminde Bakanlık, gerek işverenden gerek kart sahibinden yürütülen faaliyetlerle ilgili bilgi ve belge talep edebilir. Bu taleplere zamanında ve eksiksiz cevap verilmesi, kartın geleceği açısından belirleyicidir.

Geçiş süresinin kendiliğinden sona ermediğini özellikle vurgulamak gerekir. Kanunun öngördüğü sistem şöyledir:
- Geçiş süresinde iptal edilmeyen kart, kendiliğinden değil, ancak yabancı başvurduğunda geçiş kaydından arındırılır ve kart sahibine süresiz Turkuaz Kart düzenlenir.
- Başvuru için açılan aralık, geçiş süresinin bitmesine yüz seksen gün kala başlar; başvurunun her hâlde süre dolmadan yapılması şarttır.
- Geç kalınırsa başvuru reddedilir ve kart geçerliliğini yitirir (m. 11/2).
Pratikte en ciddi hak kayıpları, bu aralığın gözden kaçmasıyla yaşanır. Kartın hangi tarihte verildiğini ve geçiş süresinin hangi gün biteceğini, kartı aldığınız gün takviminize not edin.
Adım adım yol haritası
- Grubunuzu belirleyin: Yönetmelik m. 5’teki beş gruptan hangisine girdiğinizi ve geçici koruma kapsamında olmadığınızı netleştirin.
- Dosyayı hazırlayın: Grubunuza uygun belgeleri toplayın; mümkünse ilgili kamu kurumundan uygunluk belgesi alın.
- Doğru kanaldan başvurun: Türkiye’deyseniz Bakanlığın elektronik sistemini, yurt dışındaysanız Türk dış temsilciliğini kullanın.
- Kararı ve tebliğ tarihini kaydedin: Olumsuz kararda otuz günlük itiraz süresi tebliğle başlar.
- Geçiş süresini yönetin: Üç yıl boyunca Bakanlığın bilgi-belge taleplerini zamanında yanıtlayın ve karta esas nitelikleri koruyun.
- Süresiz karta geçişi başvurun: Sürenin bitimine 180 gün kala başlayan aralıkta, süre dolmadan başvurunuzu yapın.
Turkuaz Kart hangi hakları sağlar?
- Çalışma hakkı: Kart sahibi, süresiz çalışma izni sahibiyle aynı haklara sahip olur (m. 11/4).
- Uzun dönem ikamete denk haklar: Kanun, süresiz çalışma izni bulunan yabancıyı, uzun dönem ikamet izni sahiplerine tanınan bütün haklarla donatır. Özel kanunlardaki düzenlemeler saklı kalmak kaydıyla Türk vatandaşlarına tanınan haklardan da faydalanır; ancak seçme, seçilme ve kamu görevine girme hakkı yoktur, askerlik yükümlülüğü de bulunmaz (m. 10/4).
- Ayrı ikamet izni gerekmez: 6735 sayılı Kanun m. 12/1, çalışma izinlerinin 6458 sayılı YUKK m. 27 gereğince ikamet izni yerine sayılacağını öngörür. Bu yüzden kart sahibinin ayrıca ikamet izni alması gerekmez.
- Aile üyelerinin durumu: Kart sahibinin eşi ile bakmakla yükümlü bulunduğu çocuklara, “Turkuaz Kart sahibi yakını” statüsünü gösteren ve ikamet izni yerine geçen bir belge düzenlenir (m. 11/3). Belgenin aile bireylerine çalışma hakkı da sağlayıp sağlamadığı ise ayrı bir değerlendirme gerektirir. Ailenin genel ikamet seçenekleri için aile ikamet izni rehberimize göz atabilirsiniz.
- Vatandaşlık yolu: 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu, Turkuaz Kart sahiplerini ve onların yabancı eş ve çocuklarını, vatandaşlığın istisnai yolla kazanılabileceği kişiler arasında sayar. Burada da şartları taşımak mutlak bir hak doğurmaz; vatandaşlık Cumhurbaşkanı kararıyla verilir. Süreç hakkında Türk vatandaşlığı başvurusu sayfamızda genel bilgi bulabilirsiniz.
Turkuaz Kart hangi hâllerde iptal edilir?
Çalışma izinleri için öngörülen genel iptal sebepleri, 6735 sayılı Kanun m. 15/2 uyarınca Turkuaz Kart bakımından da geçerlidir. Kart sahiplerinin özellikle bilmesi gereken sebepler şunlardır:

- Geçiş süresinde istenen bilgi ve belgelerin verilmemesi ya da kartın verilmesine dayanak olan niteliklerin yitirildiğinin anlaşılması (m. 15/2-e).
- Yurt dışında, Bakanlığın belirlediği süreden daha uzun kalınması (m. 15/2-h). Yönetmelikte bu sınır, mücbir sebep hâlleri hariç, kesintisiz iki yıl olarak öngörülmüştür.
- Başvuruda sahte veya yanıltıcı bilgi ya da belge kullanıldığının sonradan ortaya çıkması (m. 15/2-d).
- İçişleri Bakanlığının, yabancının YUKK m. 7, 15 ve 54 kapsamına girdiğini ya da kamu düzeni, güvenliği veya sağlığı açısından sakınca taşıdığını bildirmesi (m. 15/2-f, g).
- Kanuna aykırı biçimde çalışıldığının belirlenmesi (m. 15/2-c).
Kartın iptali yalnızca kart sahibini ilgilendirmez; ailenin elindeki, ikamet izni yerine geçen belgeler de bundan etkilenebilir. Bu nedenle iptal tebligatı alındığı anda, ailenin Türkiye’deki yasal kalış durumu da birlikte ele alınmalıdır. Sınır dışı etme riski doğan durumlar için sınır dışı etme kararına itiraz sayfamız yol gösterici olabilir.
Turkuaz Kart reddedilir veya iptal edilirse ne olur?
Ret ve iptal kararları, 7201 sayılı Tebligat Kanunu’nda öngörülen usulle ilgiliye bildirilir (m. 21/1). Tebliğ tarihinden başlayarak otuz gün içinde Bakanlığa itiraz yolu açıktır; itiraz reddedilirse uyuşmazlık idari yargıya taşınabilir (m. 21/2). 2577 sayılı İYUK m. 7’ye göre iptal davası, kural olarak 60 gün içinde açılmalıdır.
İtiraz dilekçesi ve iptal davası aşamalarını çalışma izni reddine itiraz ve iptal davası rehberimizde ayrıntılı olarak anlattık. Ret gerekçesi puan yetersizliğiyse, eksik nitelikleri tamamlayıp yeniden başvurmak çoğu zaman daha hızlı sonuç verir; kanunda yeniden başvuruyu yasaklayan bir hüküm yoktur.
Turkuaz Kart sürecinde sık yapılan hatalar nelerdir?
- Süresiz karta geçiş için açılan 180 günlük başvuru aralığını takvime işlememek ve süreyi kaçırmak.
- Geçiş süresince Bakanlıktan gelen bilgi ve belge taleplerini yanıtsız bırakmak.
- Kartın verilmesine dayanak olan taahhüdü, örneğin vaat edilen yatırımı veya istihdamı hayata geçirmemek.
- Uzun süre yurt dışında kalmanın iptal sebebi olabileceğini hesaba katmamak.
- Ret kararı tebliğ edildikten sonra otuz günlük itiraz süresini geçirmek.
Sıkça Sorulan Sorular
Turkuaz Kart ile klasik çalışma izni arasındaki fark nedir?
Klasik çalışma izni süreli verilir ve belli bir işveren ile işyerine bağlıdır; ilk izin azami bir yıllık olup uzatmada iki ve üç yıllık süreler söz konusudur. Turkuaz Kart sahibi ise süresiz çalışma izni sahiplerinin haklarına sahip olur (6735 sayılı Kanun m. 11/4) ve eş ile bakmakla yükümlü olunan çocuklara ikamet izni yerine geçen bir belge verilmesini mümkün kılar.
Turkuaz Kart almak için belirli bir yatırım tutarı gerekir mi?
Kanunda yatırımcılar için sabit bir tutar öngörülmemiştir. Yatırımcı başvurularında yatırımın, ihracatın ve sağlanan istihdamın düzeyi, yatırımın sektörü ve bölgesiyle birlikte puanlama sisteminde değerlendirilir. Güncel kıstaslar Bakanlıkça belirlendiği ve zaman içinde değişebildiği için, internette dolaşan sabit rakamlara dayanarak yatırım planı yapmamak ve dosyayı yatırımın gerçek etkisini gösteren belgelerle desteklemek gerekir.
Üç yıllık geçiş süresi bitince Turkuaz Kart kendiliğinden süresiz olur mu?
Olmaz. Geçiş kaydının kaldırılması için kart sahibinin kendisinin başvurması gerekir. Bu başvuru, geçiş süresinin bitmesine 180 gün kala yapılabilir hâle gelir ve süre dolmadan tamamlanmalıdır. Süre kaçırıldıktan sonraki başvuru ret ile sonuçlanır ve kart geçerliliğini yitirir (6735 sayılı Kanun m. 11/2).
Turkuaz Kart sahibinin eşi ve çocukları Türkiye’de kalabilir mi?
Evet. Kart sahibinin eşi ile bakmakla yükümlü bulunduğu çocuklara, Turkuaz Kart sahibi yakını statüsünü gösteren bir belge düzenlenir ve bu belge ikamet izni yerine geçer (6735 sayılı Kanun m. 11/3). Belgenin aile bireylerine çalışma hakkı da sağlayıp sağlamadığı ise ayrı bir değerlendirme gerektiren konudur.
Turkuaz Kart ile Türk vatandaşlığı kazanılabilir mi?
5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu, Turkuaz Kart sahiplerini ve onların yabancı eş ve çocuklarını, vatandaşlığın istisnai yolla kazanılabileceği kişiler arasında sayar. Ancak istisnai vatandaşlıkta şartları taşımak kişiye mutlak bir hak vermez; vatandaşlık Cumhurbaşkanı kararıyla verilir ve karar idarenin takdirindedir. Bu nedenle başvuru öncesinde dosyanın bütün yönleriyle değerlendirilmesi yararlı olur.
Turkuaz Kart hangi durumlarda iptal edilebilir?
Geçiş süresinde istenen bilgi ve belgelerin sunulmaması, kartın verilmesine esas niteliklerin kaybedilmesi, yurt dışında Bakanlıkça belirlenen süreden uzun kalınması, başvuruda sahte veya yanıltıcı belge kullanıldığının anlaşılması, kamu düzeni veya güvenliği yönünden sakınca bildirilmesi ve kanuna aykırı çalışma tespiti başlıca iptal sebepleridir (6735 sayılı Kanun m. 15/2).
Turkuaz Kart başvurusu reddedilirse ne yapılabilir?
Ret kararının tebliğ tarihinden başlayarak otuz gün içinde Bakanlığa itiraz edilebilir; itiraz da reddedilirse uyuşmazlık idari yargıya taşınabilir (6735 sayılı Kanun m. 21/2). 2577 sayılı İYUK m. 7’ye göre iptal davası kural olarak 60 gün içinde açılmalıdır. Ret puan eksikliğine dayanıyorsa, nitelikler tamamlanarak yeniden başvurmak da değerlendirilebilir.
Sonuç
Turkuaz Kart, nitelikli yabancılara Türkiye’de uzun vadeli çalışma ve aileleriyle birlikte yaşama imkânı veren önemli bir statüdür. Ne var ki kartın verilmesi bir puanlamaya bağlıdır ve idarenin takdir alanı geniştir. Üç yıllık geçiş süresindeki yükümlülükleri izlemek, 180 günlük başvuru aralığını kaçırmamak ve ret ya da iptal hâlinde otuz günlük itiraz süresini gözetmek, edinilen hakların korunması için belirleyicidir.
Bakırköy’deki Avrasya Hukuk Bürosu olarak yabancı yöneticiler, yatırımcılar ve bu kişileri istihdam eden şirketlerle göç ve yabancılar hukuku alanında çalışıyoruz. Başvuru, geçiş dönemi ya da iptal kararıyla ilgili durumunuzu değerlendirmek isterseniz iletişim sayfası üzerinden ön görüşme talep edebilirsiniz. Mevzuat ve uygulama değişebildiğinden bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır ve hukuki tavsiye yerine geçmez.
İlgili Rehberler
- Yabancılar için Çalışma İzni
- Çalışma İzni Reddi: İtiraz ve İptal Davası
- Aile İkamet İzni
- Türk Vatandaşlığı Başvurusu
- İkamet İzni Reddedilirse Ne Yapılır?
Mevzuat ve Resmî Kaynaklar
- Uluslararası İşgücü Kanunu (6735): m. 3, 10, 11, 12, 15, 21
- Turkuaz Kart Yönetmeliği, Resmî Gazete 14.03.2017: m. 5, 10, 11
- 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu (m. 7, 15, 27, 54)
- 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu
- 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu (m. 7)
- 7201 sayılı Tebligat Kanunu
- Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı