Yabancılar İçin Türkiye'de Boşanma

Yabancılar için Türkiye'de boşanma davası, eşlerden en az birinin yerleşim yeri Türkiye'deyse ya da eşler davadan önce son altı ayı Türkiye'de birlikte geçirdiyse Türk aile mahkemesinde görülebilir. Hâkimin hangi ülkenin boşanma hukukunu uygulayacağı, 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun (MÖHUK) uyarınca eşlerin vatandaşlığına ve mutad meskenine göre belirlenir. Yurt dışında verilmiş bir boşanma kararı ise Türk nüfus kayıtlarına kendiliğinden işlenmez; tescil ya da tanıma gerekir.

Kısaca: Eşlerden biri Türkiye'de yaşıyorsa Türk mahkemesi davayı görebilir. Eşler aynı vatandaşlıktaysa kural olarak o ülkenin hukuku uygulanır. Farklı vatandaşlıktaysalar müşterek mutad mesken hukuku, o da yoksa Türk hukuku uygulanır. Anlaşmalı boşanmada iki eşin de duruşmaya bizzat katılması gerekir. Çekişmeli boşanma vekâletnameyle avukat aracılığıyla yürütülebilir. Yabancı boşanma kararı Türkiye'de idari tescil ya da tanıma davası yoluyla nüfusa işlenir.

Yabancı unsurlu boşanmada Türk mahkemeleri ne zaman yetkilidir?

MÖHUK m.40'a göre Türk mahkemelerinin milletlerarası yetkisi, iç hukuktaki yer itibarıyla yetki kurallarına göre belirlenir. Boşanmada Türk Medeni Kanunu (TMK) m.168, eşlerden birinin yerleşim yeri mahkemesini veya eşlerin davadan önce son altı aydır birlikte oturdukları yer mahkemesini yetkili kılar. Uygulamada sık karşılaşılan durumlar şunlardır:

• Karma evlilik: Biri Türk, diğeri yabancı olan ve en az biri Türkiye'de yaşayan eşler.
• İki yabancı: Yurt dışında evlenmiş olsalar bile İstanbul'da ya da Türkiye'nin başka bir yerinde yaşayan yabancı eşler.
• Yurt dışında yaşayan Türk vatandaşı: MÖHUK m.41'e göre Türk vatandaşlarının kişi hâllerine ilişkin davaları yabancı ülkede açılmamışsa veya açılamıyorsa Türkiye'de görülür. Dava önce yer itibarıyla yetkili mahkemede açılır. Böyle bir mahkeme yoksa ilgilinin sâkin olduğu yer, o da yoksa Türkiye'deki son yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir. Bunlar da yoksa Ankara, İstanbul veya İzmir mahkemelerinden birinde dava açılabilir.

Boşanma davalarına 4787 sayılı Kanun uyarınca aile mahkemeleri bakar. Aile mahkemesi kurulmamış yerlerde görevlendirilen asliye hukuk mahkemesi bu davaları görür. Yargılama Türkçe yürür. Türkçe bilmeyen eş için genellikle tercüman gerekir, yabancı dildeki belgelerin de onaylı tercümesi istenir. Genel çerçeve için aile hukuku sayfamıza bakabilirsiniz.

Boşanmaya hangi ülkenin hukuku uygulanır?

MÖHUK m.14 kademeli bir kural öngörür. Boşanma sebepleri ve hükümleri eşlerin müşterek millî hukukuna tâbidir. Eşler ayrı vatandaşlıktaysa müşterek mutad mesken hukuku, bu da yoksa Türk hukuku uygulanır. Boşanmış eşler arasındaki nafaka talepleri ile boşanmada velayet ve velayete ilişkin sorunlar da aynı kurala bağlıdır. Dava sırasında istenen geçici tedbirlere ise her durumda Türk hukuku uygulanır.

• İstanbul'da yaşayan iki Alman vatandaşının davasında Türk mahkemesi kural olarak Alman boşanma hukukunu uygular.
• İstanbul'da birlikte yaşayan Türk ve İngiliz eşlerin davasında müşterek mutad mesken hukuku olarak Türk hukuku uygulanır.
• Türk vatandaşlığının yanında başka bir vatandaşlığı da olan eş için, vatandaşlığa bağlanan hâllerde Türk hukuku esas alınır (MÖHUK m.4).

Uygulanacak yabancı hukuk hükmünün somut olaydaki sonucu Türk kamu düzenine açıkça aykırıysa o hüküm uygulanmaz (MÖHUK m.5).

Türkiye'de anlaşmalı ve çekişmeli boşanma

Türk hukukunun uygulandığı durumlarda iki ana yol vardır. TMK m.166/3'e göre anlaşmalı boşanma için evliliğin en az bir yıl sürmüş olması gerekir. Ayrıca eşlerin birlikte başvurması ya da bir eşin diğerinin davasını kabul etmesi şarttır. Hâkim tarafları bizzat dinleyerek iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirmeli ve mali sonuçlar ile çocukların durumuna ilişkin anlaşmayı (protokolü) uygun bulmalıdır. Hâkim, tarafların ve çocukların menfaatini gözeterek protokolde değişiklik yapılmasını isteyebilir.

Çekişmeli boşanma davası Medeni Kanun'daki sebeplerden birine dayanır. Bu sebepler zina (m.161), hayata kast, pek kötü veya onur kırıcı davranış (m.162), suç işleme ve haysiyetsiz hayat sürme (m.163), ihtara rağmen süren terk (m.164), resmî sağlık kurulu raporuyla belirlenen akıl hastalığı (m.165) ve evlilik birliğinin temelinden sarsılmasıdır (m.166). 2024 değişikliğiyle, açılan bir boşanma davasının reddine ilişkin karar kesinleştikten sonra bir yıl geçmiş ve ortak hayat yeniden kurulamamışsa, eşlerden birinin istemi üzerine boşanmaya karar verilir.

Sürecin uzunluğu; mahkemenin iş yükü, karşı tarafa tebligat yapılabilmesi (yurt dışına tebligat süreyi belirgin biçimde uzatabilir), deliller ve kanun yollarına başvurulup başvurulmaması gibi etkenlere bağlıdır. Kesin bir süre öngörülemez.

Türkiye'ye gelmeden boşanmak mümkün mü?

Anlaşmalı boşanmada hayır. TMK m.166/3 hâkimin tarafları bizzat dinlemesini şart koştuğundan iki eşin de duruşmada hazır bulunması gerekir. Çekişmeli boşanma davası ise avukat tarafından açılıp takip edilebilir. Boşanma kişiye sıkı sıkıya bağlı bir hak olduğundan, Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.74 uyarınca vekâletnamede boşanma davası açma ve takip etme yetkisinin açıkça yer alması gerekir. Yurt dışındaki kişi vekâletnameyi genellikle Türk konsolosluğunda ya da yerel notere apostil şerhi ve onaylı Türkçe tercümeyle düzenletebilir.

Çocuklar: velayet ve uluslararası çocuk kaçırma

Boşanmada velayet ve buna bağlı sorunlar MÖHUK m.14'e göre belirlenen hukuka tâbidir. Türk hukukunda mahkeme, ana ve babanın haklarını ve velayet kendisine verilmeyen eşin çocukla kişisel ilişkisini düzenler (TMK m.182). Çocuğun birden fazla ülkeyle bağı olduğunda, ebeveynin yurt dışına taşınma planı çoğu zaman tartışmanın merkezine oturur. Ayrıntılar için velayet davası sayfamıza bakabilirsiniz.

Türkiye, 1980 tarihli Uluslararası Çocuk Kaçırmanın Hukuki Veçhelerine Dair Sözleşme'yi 5717 sayılı Kanun ile uygular. On altı yaşını doldurmamış bir çocuk, velayet hakkı ihlal edilerek başka bir taraf ülkeye götürülür veya orada alıkonulursa çocuğun iadesi istenebilir. Merkezî makam Adalet Bakanlığıdır, iade davalarına ise aile mahkemeleri bakar.

Nafaka ve mal paylaşımı

Türk hukukunda dava sürecinde tedbir nafakası (TMK m.169), çocuk için iştirak nafakası (TMK m.182) ve boşanma sonrası yoksulluk nafakası (TMK m.175) bulunur. Anayasa Mahkemesi m.175'teki "süresiz" ibaresini iptal etmiştir. Mevzuat Bilgi Sistemi'ndeki nota göre iptal 30 Haziran 2027'de yürürlüğe girecektir. Temel bilgiler nafaka türleri ve hesaplama yazımızda yer alıyor.

Evlilik mallarında MÖHUK m.15'e göre eşler, evlenme anındaki mutad mesken hukuklarından veya millî hukuklarından birini açıkça seçebilir. Seçim yapılmamışsa sırasıyla evlenme anındaki müşterek millî hukuk, müşterek mutad mesken hukuku ve son olarak Türk hukuku uygulanır. Ancak taşınmazların tasfiyesinde bulundukları ülkenin hukuku uygulanır. Bu nedenle Türkiye'deki taşınmazlar Türk hukukuna tâbidir. Türk hukukunda yasal mal rejimi edinilmiş mallara katılmadır (TMK m.202). Ayrıntılar için boşanmada mal paylaşımı yazımıza bakabilirsiniz.

Yabancı boşanma kararının Türkiye'de tanınması

Yurt dışında boşandıysanız karar işlenene kadar Türk nüfus kaydında evli görünmeye devam edebilirsiniz. Bu durum yeniden evlenme, miras ya da ikamet işlemlerinde sorun yaratabilir. Kararın işlenmesi için iki yol vardır:

1. İdari tescil (Nüfus Hizmetleri Kanunu m.27/A). 2017'de getirilen bu yolla yabancı adli veya idari makamların boşanma kararları doğrudan nüfusa tescil edilebilir. Kararın, verildiği devletin kanunlarına göre yetkili makamca verilmiş, usulen kesinleşmiş ve Türk kamu düzenine açıkça aykırı olmaması gerekir. Taraflar bizzat veya vekilleri aracılığıyla birlikte başvurur. Diğer taraf yabancıysa veya ölmüşse Türk vatandaşı eş tek başına başvurabilir. Başvurular yurt dışında dış temsilciliklere, yurt içinde ise belirlenen nüfus müdürlüklerine yapılır.
2. Tanıma davası. İdari tescil talebi reddedilirse ya da bu yol uygun değilse karar, MÖHUK m.58 uyarınca aile mahkemesinde tanınır. Mahkeme, karşılıklılık dışındaki m.54 şartlarını inceler ve esasa girmez. Nafaka veya tazminat gibi icra gerektiren kısımlar için m.50 uyarınca tenfiz gerekir. Dilekçeye onaylı yabancı karar, kesinleşme belgesi ve bunların onaylı tercümeleri eklenir (m.53).

Türk boşanma kararının yurt dışında kullanılması

Türk mahkemesinin boşanma kararını başka bir ülkede kullanmak için genellikle kesinleşme şerhli karar örneği gerekir. Türkiye Apostil Sözleşmesi'ne taraf olduğundan bu belgeye çoğunlukla apostil şerhi ve yeminli tercüme eklenir. Ayrıca bir tanıma işlemi gerekip gerekmediği ilgili ülkenin kurallarına bağlıdır ve orada teyit edilmelidir.

Bakırköy, İstanbul'daki büromuz, yabancı unsurlu boşanma, velayet, nafaka ve tanıma-tenfiz işlerinde yardımcı olabilir. Görüşmeler İngilizce de yapılabilir. İngilizce hukuki danışmanlık sayfamızı inceleyebilir veya ön görüşme için iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.

Bu sayfa genel bilgi amaçlıdır, hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Her dosyanın sonucu kendi somut koşullarına bağlıdır.